V.Putin vurğulayıb ki, İrana "S-300" zenit-raket komplekslərinin satılması haqqda müqavilə 2007-ci ildə imzalanıb, 2010-cu ildə isə satış birtərəfli qaydada dayandırılıb. O qeyd edib ki, hazırda iranlı tərəfdaşları nüvə proqramı üzrə kompromis əldə etmək üçün böyük səy göstərir və istək nümayiş etdirir: "Əslində prosesin bütün iştirakçıları bəyan edib ki, razılaşma əldə olunub, sadəcə, bəzi texniki detalların tamamlanması qalıb".
Aprelin 15-16-da Moskvada səfərdə olmuş İranın müdafiə naziri Hüseyn Dehqan jurnalistlərə açıqlamasında da "S -300" -lə bağlı məsələdən danışıb: "Bu məsələ həll edilib. Müqavilə var. İndi raketlərin tədarükünün tarixi müzakirə olunur".
Xatırladaq ki, 2010-cu ildə Rusiyanın o vaxtkı prezident Dmitiri Medvedev bu qurğunun İrana tədarükünün dayandırılması haqda sərəncam imzalamışdı. Onda bu, BMT Təhlükəszilik Şurasının İrana tətbiq etdiyi sanksiyalarla əlaqələndirilirdi.
Cari il aprelin 13-də isə Rusiya prezindeti Vladimir Putin Tehrana "S-300" raketlərinin tədarükünə dair sərəncam imzalayıb.
Qeyd edək ki, 5 il öncə İran sövdələşəməyə əməl etmədiyi üçün Rusiyanı məhkəməyə verməklə hədələmişdi. Məhkəmə olub-olmadığı haqda xəbər çıxmasa da, Tehran rəsmiləri bir milyard dollara yaxın ödəniş etdikləri "S-300"ü Rusiyadan tələb edirdilər.
Rusiya prezidenti bu sərncamı hansı siyasi-hərbi şəraitdə imzaladı? Yəməndə döyüşlər qızışdıqdan təxminən bir ay sonra. Moskva bəyan edir ki, qurğu müdafiə xarakterlidir və Orta Şərq dövlətlərinin təhlükəsizliyini təhdid etmir, İran "S-300" ü hava hücumundan müdafiə məqsədilə tədarük edir.
Bunun daha çox bəhanə olduğu ilk baxışdan da görünür. Çünki 2010-cu ildə Ukraynada vəziyyət Rusiyanın əleyhinə deyildi, Avropa İttifaqı və ABŞ Kremlə qarşı sanksiya tətbiq etməmişdi. Digər tərəfdən Yəmənlə İran qonşu deyil. Fikrimizcə, Rusiya İraq və Suriyadakı İŞİD-i bəhanə etsəydi, daha ağılabatan olardı.
Odur ki, indki vəziyyətdə Rusiyanın İranla "S-300" sövdələşməsini yenidən gündəliyə gətirməsi aşağıdakı ehtimalları irəli sürməyə əsas verir:
- Rusiya Qərbə bu yolla təzyiq göstərir;
- Bununla Vladimir Putin Rusiya hərbi-sənaye kompleksini silah satışı ilə bağlı fəallaşdırmaq istəyir;
- Rusiya Yaxın Şərqdə varlığını qorumağa çalışır;
- Kreml İranın qərbə meyillənməsinə mane olmaq istəyir;
- Rusiya İranla müttəfiqliyini nümayiş etdirməyə səy göstərir;
- Moskva - Tehran münasibətlərini möhkəmləndirmək istəyir;
- Dünyanın silah bazarına mesaj yollayır;
- Silah ticarətində etibarlı tərəfdaş olduğunu sübut etmək istəyir v s.
İranın nüvə proqramı ilə bağlı razılaşmada Rusiya iştirak etsə də, bu yöndə oyunlar daha çox Qərblə İslam Respublikası arasında gedir. Bu baxımdan sanksiyalar ləğv olunacağı halda İranın Rusiyadan "S-300"dən başqa alacağı yoxdur. Ancaq sanksiyalar aradan qalxacağı halda Tehran Qərbdən milyard dollarlarını alacaq, əlavə olaraq, ölkə iqtisadiyyatına xarici sərmayə cəlb etmək imkanları qazanacaq.