Ekspertler elektron sistemin genis tetbiqini, vergi yukunun azaldilmasini teklif edirler
Inkisaf etmis bir cox olkelerin budcesi esasen vergi daxilolmalari hesabina formalasir. Bu baximdan vergiden yayinma hallarina qarsi ciddi mubarize aparilir. Azerbaycanda ise vergiden yayinma ile bagli problemler qalmaqdadir. Duzdur, Vergiler Nazirliyinin xetti ile 2014-cu ilde Azerbaycanin dovlet budcesine vergi daxilolmalarinin hecmi illik 6,75% artaraq 7,114 mlrd. manata catib. Ancaq il erzinde olkede umumilikde 32 milyon 950 min 452,94 manat mebleginde vergiden yayinma uzre 49 cinayet isi acilib. Oten il seyyar vergi yoxlamalari aparilib ve odeyicilerin 99,4%-de vergi qanunvericiliyinin pozulmasi hallari askar edilib. Bu ilin birinci rubu erzinde ise Vergiler Nazirliyi yaninda Vergi Cinayetlerinin Ibtidai Arasdirilmasi Departamentinde vergi odemekden yayinma ve qanunsuz sahibkarliq fealiyyeti ile mesgul olma faktlari uzre 346 cinayet isi baslanib. Vergi sahesinde mueyyen tekmillesdirilmeler aparilsa da, problemler tam hell olunmur.

Iqtisadci Samir Eliyev bildirdi ki, neftin qiymetinin dunya bazarinda ucuzlasdigi bir vaxtda budceye vergi daxilolmalarini artirmaq lazimdir: “Azerbaycanda budcenin esas hissesini vergi gelirleri teskil etmelidir. Ancaq olkemizde vergi gelirlerinin payi teessuf ki, asagi seviyyededir. Dunya bazarinda neft ucuzlasir deye, budce daxilolmalarinda azalma musahide olunur. Bu azalmani berpa etmeyin yollarindan biri vergi daxilolmalarini artirmaqdir. Kicik ve orta sahibkarligin inkisaf edilmesi prioritet olmalidir. Bu hem reqabet yaradir, hem de yeni is yerleri acilmasina vasiteci olur. Issizliyin qarsisini alma vasitelerinden biri de mehz kicik ve orta sahibkarligin inkisafidir”.
Iqtisadci deyir ki, vergiden yayinma hallarinin qarsisini almaq ucun muxtelif mexanizmler islenmelidir. Hemin mexanizmlerden biri nagdsiz odenis sisteminin genislendirilmesi, digeri ise vergi yuklerinin azaldilmasidir: “Vergi yuku yuksek olduguna gore yayinma hallari da cox olur. Ona gore vergiden yayinmaq ucun qeyri-resmi yollara uz tuturlar. Vergi odenislerinin artirilmasinda daha bir istiqamet ise sahibkarlarin vergi orqanlarina inamidir. Bir sira hallarda vergi orqanlari ile sahibkarlar arasinda qeyri-resmi sovdelesmeler olur, bu da budceye vergi daxil olmasina oz tesirini gosterir. Her bir halda, vergi derecelerini artirmaqla budceye vergi daxilolmalarini coxaltmaq mumkun deyil. Sahibkarliq subyektlerinin oz islerini genislendirmelerine imkan yaradilmalidir. En esasi, sahibkar verginin vacibliyini bilmeli ve vergi odeyenden sonra ondan kenar pul alinmayacagina emin olmalidir. Eger bu problem aradan qalxarsa, vergiden yayinma hallarinin qarsisini ehemiyyetli derecede ala bilerik”.
S.Eliyevin sozlerine gore, vergi tovsiye, meslehet yox, bir ohdelikdir. Vergi odenisinin vacibliyi ile bagli sahibkarlari melumatlandirmaga ehtiyac yoxdur. Bilik ve bacariqlarin artirilmasi baximindan melumatlandirilma aparila biler: “Vergiler Nazirliyi terefinden mueyyen brosuralarin buraxilmasi, telimatlarin yayimlanmasi lazimdir. Vergilerin hansi formada hesablanmasi ile bagli sahibkarlar tam melumatli olmalidirlar”.

Milli Meclisin Huquq Siyaseti ve Dovlet Quruculugu komitesinin uzvu, millet vekili Fezail Agamali deyir ki, inkisaf etmis demokratik olkelerde vergiden yayinma en boyuk cinayet, insanin seref ve leyaqeti ucun tehqirli hal hesab edilir: “Bele olan halda hec kim vergiden yayinmagi ozune sigisdirmir. Vergilerin hesabina dovlet ehtiyaclari odenilir, vetendaslarin ailesinin, yaxinlarinin sosial problemleri hell olunur, dovletin yuksek seviyyede ozunu temsil etmesi ucun gucu, quvvesi artirilir. Bu cur dusunce ile inkisaf etmis olkelerde vetendaslar butovlukde vergiden yayinmir. Duzdur, hemin olkelerde de vergiden yayinma, korrupsiya hallari var. Hec bir olke bu problemlerden tamamile sigortalanmayib. Ancaq bu, az bir faiz teskil edir”.

F.Agamalinin sozlerine gore, Azerbaycanin mukemmel vergi qanunvericiliyi var. Cemiyyet inkisaf etdikce, iqtisadiyyat ve sahibkarligin seviyyesi yeni merheleye daxil olduqca, yeni cagirislar ortaliga geldikce onlara uygun Vergi Mecellesine de deyisiklikler edilir: “Vergi Mecellesi Azerbaycanda mukemmel seviyyededir. Eyni zamanda, Azerbaycan vergi sistemi de pesekarlasmis dovlet qurumudur. Bu qurum uzerine dusen konstitusion vezifeni muveffeqiyyetle yerine yetirmekdedir. Amma bir sira hallarda hansi sebeblerdense, vergiden yayinma hallari musahide olunur. Buna ayri-ayri hallarda vergi mufettislerinin subyektiv yanasmalari da mane olur. Daha cox ise burada vergiden yayinaraq ozunun daha cox gelir elde etmek isteyi dayanir. Vergi odeyicileri hem de vergilerin miqdarinin cox oldugunu esas getirerek odemeden yayindiqlarini qeyd edirler. Sahibkarlar goturmus olduqlari gelirin xeyli hissesini - 40 faizden coxunu ayri-ayri sahelerde vergi odediklerine gore bu, onlarin sahibkarliq fealiyyetlerini genislendirmeye, ehtiyaclarinin odenilmesine mane olur. Ona gore de sahibkarlar mecbur olurlar ki, vergiden yayinma hallarina yol versinler”.

Millet vekili deyir ki, olkemizde bazar iqtisadiyyati inkisaf etdikce, sahibkarliq mohkemlendikce vergiden yayinma hallari da azalacaq: “Amma indiki seraitde bir sira hallarda vergi guzestlerine ehtiyac duyulur. Nece ki, bu yaxinlarda bir sira sahelerden vergilerin odenilmesine guzestler tetbiq edildi. Kend teserrufati ile bagli vergilerin alinmamasi enenesi bu gun davam etdirilir. Bu fermer teserrufatlarinin inkisafi ucun stimuldur. Azerbaycanda sahibkarligin inkisafina ehtiyac olan saheler var. Yerli xancaql hesabina inkisaf edilmesi mumkun olan istehsal sahelerinin inkisaf etdirilmesi lazimdir. Bu, bir terefden Azerbaycan xancaqlinin dovriyyeye buraxilmasi demekdir. Ikincisi, yeni istehsal sahelerinin yaradilmasi olkemize xaricden gelen baha qiymete olan materiallarin sixisdirar ve yerli mehsullarimizin bazara cixmasina xeyli imkanlar acar. Ucuncusu ise, Azerbaycan yuksek seviyyede istehsal etmis oldugu mehsullari hem de ixrac etmelidir. Bu sahelerde mueyyen vergi guzestlerinin nezerde tutulmasi yaxsi olardi”.

F.Agamali qeyq etdi ki, elektron hokumetin formalasdirilmasi memur-vetendas munasibetlerinde olan neqativ hallarin aradan qaldirilmasinda muhum rol oynayir. Vergilerin odenilmesinde de elektron vasitelerden yararlanmaq musbet neticeler elde etmeye komek edir. O bildirdi ki, dunya olkelerinin tecrubesini oyrenib, olkemiz ucun uygunlasdirib ve tekmillesdirilmis variantini tetbiq etmek vergiden yayinmanin qarsisini almaqda musbet neticeler vere biler: “Vergi odenilmesi her bir azerbaycanlinin seref meselesi hesab edilmelidir. Bu dusunce ile yanasilsa, yayinmalarin olmayacagina eminem”.

Kaspi.az