Paytaxtda binalara uzlenen sintetik poliuretanla bagli sok faktlar
Avropa Kimya Agentliyi, ABS-in Etraf Muhitin Muhafizesi Agentliyi poliuretan tehlukesi barede ictimaiyyeti xeberdar edibler

Zig sossesi 16 unvanda 9-mertebeli yasayis binasinda bas veren yangin arxasinda onlarla evsiz sakinle beraber bir sira muemmalar da buraxdi.

Milli.Az xeber verir ki, "Bizim Yol" qezetinin emekdasi yangin gunu ve ondan sonra hadise yerinde olub:

Birinci gun qarsimiza cixan her kes yanginin fasaddan basladigini deyirdi. Resmiler de bir nov tesdiqlemisdiler. Internetde yanginin baslangicindan aparilan videocekilise diqqetle baxdim. Iki hisseden ibaret binanin prospekte baxan istiqametinde yangin alt mertebeden start goturur ve cemi 30 saniye erzinde birinci "qanad" alovlara qerq olur. Binanin diger "qanadi" da ikinci 30 saniyede alovlara teslim olur ve tam 1 deqiqe erzinde butovlukde binanin alov aldigi gorunur. Binada maye qaz olmadigindan partlayis ehtimali sifirdir, videoda da partlayis sesi esidilmir.

Binaya yuxaridan asagi benzin tokulmus olsaydi, yeqin ki, yangin bele suretle yayilardi. Kuleyi cox gunahlandirmaq dogru deyil, o, belke, alovun istiqametini deyiser, yanginin sondurulmesine engel ola bilerdi. Sakinler binaya uzluk evezine cekilen materialin benzine beraber oldugunu deyirler, katalizator rolunu da o oynayib. Uzlukden eser-elamet qalmayib, hamisi yanib kule donub. Binani kim yandirib, niye yandirib - bunu arasdirmaq istintaqin isidir. Mene maraqli olan bir avtomobilin yolun kenarinda saxlayib yangini basindan videogoruntuye almasidir. Texribatdirmi? Bizi istemeyenlerin isidirmi? Bizi istemeyenler olsaydi, yangin ucun iki cixisi olan bina secmezdi. Bina birbloklu olsa da, xosbextlikden, iki cixisi var. "Camaat evakuasiya olunub" deyirik, ancaq eslinde birinci ozleri-ozlerini evakuasiya edibler, esasen ikinci cixisdan texliye olublar. Yanginsondurenlerin hadise yerine 1 deqiqede gelmesi mumkun deyil. Xeyli gunahsiz insan da oturduqlari yerde ise dusub. Layiheni icra edenler gelen xaricilere xos gorunsun deye yalniz prospekte acilan hissede yenilik edirler, arxa hissesi ise evvelki kimi qalir. Deme, hec ne sebebsiz deyilmis, insan itkisinin olmamasi mehz arxa uzun sintetikle ortulmemesinin neticesidir. Yangin hemin hisseye kecmeyib, orada olan menziller zerer gormeyib. Bu da bir daha demeye esas verir ki, binanin alisib suretle yanmasina kohne das uzluyun ustunden cekilen poliuretan (polyurethane) materiali sebeb olub.

Poliuretan - senayede istifade olunan sintetik polimer materialdir. Ona terif deyenler biznes maraqlarini gudenlerdir. Bir cox rus, ingilis saytlarinda poliuretanin risklerinden xeyli materiallar var. Yandirdiginiz zaman poliuretan kopuyunun benzinden hec de pis alismadigi deyilir. Hetta bir cox hallarda avtomobillerin oz-ozune yanmasi mehz bu materialla elaqelendirilir. Bu material avtomobillerin oturacaqlarinda, qapilarda, qoltuqlardadir. Yungul avtomobillerin salonu pencerenin aciq ve ya bagli olmasina baxmayaraq texminen 5-10 deqiqe icerisinde yanir. Poliuretan kopuyu diger karbohidrogenlerde oldugu kimi, yanmazdan evvel qaz halina kecir. Insaat sahesinde de bu material dehset sacir. Meselen, djtomix.com saytina gore, tehlukeli sayilan kimyevi mehsul poliuretan narahatliq yaradir. Adeten izolyasiya islerinde istifade olunan poliuretanin en boyuk tehlukesi onun tez alisma qabiliyyetli olmasindadir. Eger poliuretan yanirsa, alovlari tez yayilir, neticede yuksek temperatur qati qara tustu ve zeherli qazlar yaradir. Bu zaman meydana gelen kopuk yanan mayeye cevrilir. Poliuretandan qalxan toz buludlari bele alovlanmaya meyllidir. Bu, agciyerler ucun de zererlidir, poliuretanin toz ve ya dumani ile nefes almaq teneffus xesteliklerine sebeb ola biler. Onun tetbiqi zamani maskalar ve xususi eyneklerden istifade tovsiye olunur. Xususile gozleri qorumaq sertdir. Bu mehsulun uzunmuddetli risklerini nezere alan mutexessisler hetta ondan bezi hallarda olum faktinin oldugunu da qeyd edibler. En pisi de odur ki, yanan zaman ondan ayrilan zeherli qazlar insani bir nece deqiqe erzinde zeherleye ve oldure bilir. ABS-in Etraf Muhitin Muhafizesi Agentliyi poliuretanin potensial saglamliq riskleri haqqinda ictimaiyyeti xeberdar etmek ucun fealiyyet plani hazirladigini da aciqlayib. Rusiyanin kvartirobus.ru saytinin yazdigina gore, poliuretan Avropa Kimya Agentliyi terefinden insan orqanizmi ucun tehlukeli hesab edilen 14 mehsuldan biri ve birincisi kimi tesbit olunur. Poliuretan kicik alovun tesiri altinda cox tez alisir ve hetta yanginin menbeyi ile birbasa elaqesi kesilse de, alovlanmaqda davam edir. Bunun eyani subutunu da hadise zamani gorduk. Alovlar tamamile ram edilse de, qefilden hec elaqesi olmadan yuxari mertebelerin birinde yeniden qigilcimlar yarandi. Fehlelerin coxu materiala penoplast da deyirler. Poliuretan penoplast tezalisan material hesab olunur, terkibindeki sianid tursusunun coxlugundan tustusu hedden artiq zeherlidir.

Bu yangin bir mesajdirmi, kimse neyise subut etmeyemi calisir? Belke de, bize eyani gosterdiler ki, "baxin gorun, size nece bir "olum telesi" hazirlanir". Yangin tesaduf olmus olsa bele, yene de "yaxsi bir tesadufdur" deye bilerem. En esasi, insan telefati olmadi. Ancaq bize hazirlanan o "olum telesi"nden bu sekilde xeberdar olduq. Hazirda etraf binalarin sakinleri de onlari gozleyen tehluke sebebinden ayaq ustedirler. 33-cu binada yasayan Zulfiyye xanim dedi ki, qonsulari temirin dayandirilmasi, uzluklerin sokulmesi ile bagli erize hazirlayib, heftenin birinci is gunu FHN-e, Baki Seher Icra Hakimiyyetine gonderecekler. Onun dediyine gore, 8 aydir "hebsxana heyati" yasayirlar. Artiq pencerelerinin de uzerine elave demir qoyulub, ikinci pencere yerlesdiribler, ne bina "nefes ala bilir", ne de sakinleri.

Yanan binanin sakinleri koc etmeye baslayiblar. "Azersu" emekdasi on hissede yerlesen butun menzillerde yanginin oldugunu soyledi. Menzilleri zerer gormeyenler ise helelik orada qalirlar. Binada su ve elektrik xetleri berpa olunub, sadece rabite elaqesi yox idi. Ancaq bina tam temire dayananda digerleri de kiraye evlere cixacaqlar. Fehleler yene is basindaydilar. Ancaq bu defe yuxari mertebelere qalxmaq ucun demir konstruksiyalara birlesdirilen taxtalar sokulur, onlar da demirle evez olunurdu. Hokumet temsilcileri ile de sohbet etdim. Dediler ki, poliuretanla bagli subhelerini yoxlamaq ucun onu ele heyetdece test edibler - materialin uzerine benzin tokub yandiriblar. Benzin alovlansa da, material sona qeder yanmayib. Telefonla cekilmis videosunu da gosterdiler. "Test" aciq havada aparilib. Kicik bir sintetik parcanin hansi erazini agusuna alacagina umid edirdiler ki? Duzgun muqayise olmadigini dedim. Videogoruntude bina tam alovlanandan sonra bir anliq sanki alov sonur, ancaq bu, adama ele gelir. Eslinde ise alov qapali hisseye kecir, sonra yeniden daha gur alisir. Test - sinaqdir, tikinti sirketi bu isi gormeden evvel etmeliydi ki, neticesi qabaqcadan bilinsin. Bizde is-isden kecenden sonra test edilir. Tez deyilmi, bir az da gozleseniz, yerde qalan binalar da yansa? Bunun adi resmen delleklikdir ki, "sinagi" da xalqin basinda aparilir. Meni inandirmaga calisdilar, ancaq menim de oz mentiqim var. Adicekilen materialin ekspertizaya gonderilmesi ilkin subhelerin onun uzerinde oldugunu tesdiqleyir. Ve bu gecikmis "test"in aparilmasina ehtiyacin ozu de subut edir ki, birinci "subheli" sintetik uzlukdur. Bele davamliydisa, niye axiracan yanib qurtarirdi? Ekspertizanin reyi hetta poliuretani "haqli" cixartsa bele, sabah bu hadiseler tekrarlanacaq. Sakinler tikintide isleyenlerden esitdiklerine istinaden soylediler ki, indiye qeder 4 binada mehz poliuretan uzlukden yangin bas verib. Mutexessis olmasam da eksperiment obyekti kimi kicik bir poliuretan parcasini goturmeyi dogru hesab etmirem. Menim yasadigim yararsiz, lakin 7 balliq zelzeleye davamli ola bileceyi deyilen bina da eyni sekilde bu andir materiallarla "makiyaj" edilir. Yandaki bina ise cox kohneldiyinden onu sokeceklerini deyirler. Bele de etmek olar, her iki binanin sakinlerini esyalari ile birlikde "texliyye" edib, ikisine de od vursunlar, baxaq gorek hansi tez yanir. Mence en real test bu olar.

8 aydir 16 binani uzerine goturen "TNH" sirketi indiye qeder de bu isi bitirmeyib. Binalarin pencereleri, dam ortuyunun yenileneceyi, zirzeminin temir olunacagi deyilse de onlar bu muddetde yalniz uzluk cekmekle mesgul olublar. Tikintide isleyenlerle sohbet etdim, yeni briqada imis. Burada iki ayda bir briqadalar deyisir. 16 binanin (men hele bu qederini bilirem) tenderini "udan" sirketin oz emekdaslari sadece emr verenlerdir. Briqadalarda ise coxu "sudemerdir", tikinti tecrubesi yoxdur. Biri uzluyun adini alkapon deyir, digeri penoplas, o biri de politan. Materialin adini duzgun bilen yoxdur. Bunlar neinki mutexessis deyiller, hec tikintini tike-tike de oyrenmeyibler. Esl "boss"lar ise gorunmurdu. Bu gun kompensasiyani seher Icra Hakimiyyeti uzerine goturub. Niye? Tenderi (eger tender olubsa-H.H.) elan eden BSIH olsa da tikintini "TNH" sirketi heyata kecirir. Bina sakinleri deyirler ki, hemin gun orada fehleler isleyirmisler. Ele yangin da onlarin islediyi yerden baslayib. Burada cavabdeh hemin materiali istifade eden sirket ve onun istifadesine imkan veren memurlardir. Niye kompensasiya dovletin budcesinden odenmelidir? Iki kilometr erazide 20-ye yaxin binada uzleme isini bir sirket uzerine goturub. Eger uzerine goturubse, demeli, buna texniki ve maliyye gucu olmalidir. Eks halda tenderi niye ona qazandirsinlar ki?! Niye kompensasiyani bu sirket odemesin? Odenisi dovletin uzerine qoyurlarsa, demeli, bu sirketin dovletde olanlarla bir "qohumluq elaqesi" var ki, verdiyi zerer son neticede xalqin pulundan qarsilanir. Bu tikintide isleyen is icracisi da menimle sohbetinde poliuretanin yuxari qiymetlerle Koreyadan getirildiyini demisdi. Bakinin merkezindeki binalarin fasadlari das materialla uzlenir, poliuretana gozden uzaq yerlerde ustunluk verilir. Briqada rehberi poliuretanin kvadrat metrinin bazarda 128, dasin ise 77 manat oldugunu soylemisdi. Demeli, hem de dasdan baha qiymete alinir. Burada maraq nedir? Melumatima gore, poliuretan vurulandan sonra gumusu rengle renglenib, en sonda ise isiqlarla bezedilmesi nezerde tutulub. Elektrikden qigilcim almayacagina da zemanet yoxdur.

Bir nece cumle de polisin davranisi haqqinda. O gun bilmedim ki, redaktorun mene tapsirigini icra edim, yoxsa turkler demis, polisle ugrasim. 10 polisden 8-i meni hadise yerine buraxmir, 2-ci vesiqemi gorende uzr isteyib kenara cekilirdi. Halbuki meni buraxmadiqlari yerde media numayendelerine brifinq kecirilirdi. Sakinlerle de insidentleri az olmadi. Artiq bir az selahiyyetlerinizin hududlarini oyrenin, cenablar!

Milli.Az