Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) 2026–2028-ci illər üzrə əsas makroiqtisadi proqnozlarını yeniləyib.

Yeni qiymətləndirməyə əsasən, iqtisadi artım üzrə gözləntilər aşağı salınıb, inflyasiya və enerji qiymətləri üzrə proqnozlar isə yüksəldilib. Bununla yanaşı, cari əməliyyatlar balansı və ölkənin valyuta mövqeyi üzrə gözləntilər müsbət olaraq qalır.

Metbuat.az xəbər verir ki, bunu AMB sədri Taleh Kazımov faiz dəhlizinin parametrlərinə dair keçirilən mətbuat konfransında bildirib.

ÜDM artımı üzrə proqnoz aşağı salınıb

AMB-nin yenilənmiş qiymətləndirməsinə əsasən, 2026-cı ildə Azərbaycanın ümumi daxili məhsulunun (ÜDM) 0,5 faiz, qeyri-neft-qaz sektorunda ÜDM-in isə 2,4 faiz artacağı gözlənilir.

2027-ci il üzrə ümumi iqtisadi artım proqnozu 2,6 faiz, qeyri-neft-qaz sektorunda artım gözləntisi isə 3,9 faiz müəyyənləşdirilib.

Beləliklə, Mərkəzi Bank əvvəlki proqnozlarını aşağı istiqamətdə yeniləyib. Əvvəlki qiymətləndirmələrdə 2026-cı il üzrə ÜDM artımı 1,1 faiz, qeyri-neft-qaz sektoru üzrə artım 3,2 faiz, 2027-ci il üzrə isə müvafiq olaraq 3,2 faiz və 4,7 faiz səviyyəsində proqnozlaşdırılırdı.

Taleh Kazımov bildirib ki, iqtisadi artım proqnozlarının aşağı salınmasına faktiki iqtisadi artım tempinin zəifləməsi və iqtisadiyyatın potensial artım imkanlarında baş verən dəyişikliklər təsir göstərib.

Onun sözlərinə görə, proqnozların hazırlanması zamanı dövlət istehlakı, ev təsərrüfatlarının istehlakı, əsas kapitala investisiyalar və digər makroiqtisadi göstəricilər nəzərə alınıb.

İnflyasiya proqnozu yüksəldilib

İqtisadi artım üzrə gözləntilərin əksinə olaraq, AMB inflyasiya proqnozlarını yuxarı istiqamətdə dəyişib.

Mərkəzi Bankın yeni proqnozuna əsasən, 2026-cı ilin sonunda inflyasiyanın 6,1 faiz, 2027-ci ilin sonunda 5,8 faiz, 2028-ci ilin iyununda isə 4,4 faiz təşkil edəcəyi gözlənilir.

Taleh Kazımov bildirib ki, inflyasiya proqnozunun yüksəldilməsinə əsasən xarici amillər təsir edib.

“Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarında inflyasiyanın yüksəlməsi, eləcə də nominal effektiv məzənnənin əvvəlki dövrlə müqayisədə daha zəif templə möhkəmlənməsi inflyasiya gözləntilərini formalaşdıran əsas amillər kimi qiymətləndirilib”, – deyə AMB sədri bildirib.

Mərkəzi Bankın qiymətləndirməsinə görə, qarşıdakı dövrdə inflyasiyanın tədricən azalması və 2028-ci ilin iyununda 4,4 faiz səviyyəsinə yaxınlaşması gözlənilir.

Pul siyasəti qərarları qəbul edilərkən cari inflyasiya göstəriciləri ilə yanaşı, gələcək dövrdə qiymətlərin necə formalaşacağı da əsas götürülür. Bu çərçivədə xarici və daxili iqtisadi mühit, inflyasiya gözləntiləri, maliyyə bazarlarının vəziyyəti və iqtisadiyyatın struktur xüsusiyyətləri nəzərə alınır.

Neft və qaz üzrə proqnozlar artırılıb

AMB enerji qiymətləri üzrə proqnozlarını da yüksəldib. Yeni hesablamalara əsasən, 2026-cı ildə neftin orta qiymətinin bir barel üçün 87,7 ABŞ dolları, təbii qazın 1 000 kubmetr üçün orta qiymətinin isə 327 ABŞ dolları olacağı gözlənilir.

2027-ci ildə neftin orta qiymətinin 82,8 ABŞ dolları, təbii qazın orta qiymətinin isə 294 ABŞ dolları təşkil edəcəyi proqnozlaşdırılır.

Əvvəlki proqnozlarda 2026-cı il üzrə neftin orta qiyməti 84,5 dollar, qazın qiyməti 324 dollar, 2027-ci il üzrə isə müvafiq olaraq 78 dollar və 290 dollar səviyyəsində nəzərdə tutulmuşdu.

Cari əməliyyatlar balansında profisit gözləntisi yüksəlib

Mərkəzi Bank cari əməliyyatlar balansı (CƏB) üzrə proqnozlarını da yaxşılaşdırıb.

Yeni qiymətləndirməyə əsasən, 2026-cı ildə CƏB üzrə profisitin 6,1 milyard ABŞ dolları, 2027-ci ildə isə 5,2 milyard dollar təşkil edəcəyi gözlənilir.

Əvvəlki proqnozlarda bu göstəricilər müvafiq olaraq 5,5 milyard və 4,4 milyard dollar səviyyəsində idi.

Strateji valyuta ehtiyatları 85,8 milyard dollara çatıb

2026-cı ilin ilk altı ayında Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 700 milyon ABŞ dolları və ya 0,8 faiz artaraq 85,8 milyard dollara çatıb.

Taleh Kazımov bildirib ki, mövcud strateji valyuta ehtiyatları ölkənin təxminən 40 aylıq mal və xidmət idxalını maliyyələşdirməyə imkan verir.

Valyuta bazarında isə cari ilin ilk yarısında təklifin tələbi əhəmiyyətli dərəcədə üstələdiyi müşahidə olunub. Mübadilə şöbələrində müştərilərdən alınan nağd xarici valyutanın həcmi satışları 482 milyon ABŞ dolları üstələyib.

Eyni zamanda, rezident fiziki şəxslərin əmanətlərinin dollarlaşma səviyyəsində azalma qeydə alınıb.

AMB-nin valyuta ehtiyatları 13,8 milyard dollara yüksəlib

Valyuta bazarında təklifin artması və tələbin zəifləməsi fonunda AMB alışyönlü valyuta müdaxiləsi həyata keçirib. Bunun nəticəsində Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları ilin əvvəlindən 2,2 milyard ABŞ dolları və ya 19,5 faiz artaraq 13,8 milyard dollara yüksəlib.

Kazımov bildirib ki, ilin sonunadək Mərkəzi Bankın valyuta bazarına yenidən müdaxilə etməsi mümkündür.

Valyuta hərraclarında tələb zəifləyib

AMB sədrinin sözlərinə görə, aprelin 1-dən etibarən keçirilməsi planlaşdırılan 34 valyuta hərracından 23-ü baş tutmayıb. Buna əsas səbəb kimi hərraclarda xarici valyutaya tələbin olmaması göstərilir.

Kazımov bildirib ki, hərraclarda 70 milyon ABŞ dolları məbləğində valyuta satışa çıxarılsa da, alıcı olmayıb. Onun sözlərinə görə, belə vəziyyət 2016–2017-ci illərdən sonra ilk dəfə müşahidə edilir.

AMB sədri qeyd edib ki, may ayında ümumiyyətlə valyuta hərracı keçirilməyib.

Onun sözlərinə görə, bu vəziyyətin əsas səbəblərindən biri 2022-ci ildən Bloomberg platformasında fəaliyyət göstərən banklararası valyuta ticarəti platformasının səmərəli işləməsidir. Banklar hazırda valyutaya olan tələbatlarının əhəmiyyətli hissəsini birbaşa öz aralarında qarşılayırlar.

Əmanətçilərin sayı üç dəfəyə yaxın artıb

Bank sektorunda əmanət bazarında da nəzərəçarpacaq artım müşahidə olunur. 2024-cü ilin əvvəlində əmanətçilərin sayı 113 911 nəfər olduğu halda, hazırda bu göstərici 300 min nəfərə yaxınlaşıb. Beləliklə, təxminən iki il yarım ərzində əmanətçilərin sayı üç dəfəyə yaxın artıb.

Əmanətlərin artımına faiz dərəcələrinin dinamikası, əhalinin yığım davranışı, gəlirlərin dəyişməsi, bank sektorunda maliyyə sabitliyinin güclənməsi və gəlirlərlə bağlı gözləntilər təsir edən əsas amillər sırasında göstərilir.

2026-cı ilin iyun ayının sonuna manatla yerləşdirilmiş əmanətlərin payında da artım qeydə alınıb. Əhalinin və sahibkarlıq subyektlərinin əmanətlərinin strukturunda milli valyutanın payı yüksəlib, xarici valyutada yerləşdirilən vəsaitlərin payı isə azalıb.

Bu tendensiya əmanət bazarında milli valyutanın rolunun güclənməsi baxımından diqqət çəkir.

Kredit və depozit faizləri aşağı düşüb

Yeni depozitlər üzrə faiz dərəcələri ötən ilin iyun ayı ilə müqayisədə fiziki şəxslər üçün 0,5 faiz bəndi, hüquqi şəxslər üçün isə 0,1 faiz bəndi azalıb.

Yeni kreditlər üzrə faizlər də aşağı düşüb. Fiziki şəxslərə verilən yeni kreditlər üzrə faiz dərəcəsi 0,2 faiz bəndi, hüquqi şəxslərə verilən yeni kreditlər üzrə faiz dərəcəsi isə 0,3 faiz bəndi azalıb.

Beləliklə, uçot dərəcəsinin il ərzində 0,75 faiz bəndi azaldılması fonunda bank sektorunda həm depozit, həm də kredit faizlərində aşağı düşmə müşahidə olunub.

Bununla belə, pul siyasəti qərarlarının bankların kredit faizlərinə təsiri dərhal və eyni səviyyədə baş vermir.

Bankların kredit faizləri ilə bağlı qərarlarına maliyyələşmə xərcləri, risk səviyyəsi, kreditə tələb, banklararası rəqabət, əmanət faizləri və digər bazar amilləri də təsir göstərir.

Bank sektorunda 4–6 milyard manatlıq sərbəst vəsait qalır

AMB-nin qiymətləndirməsinə əsasən, bank sektorunda məcburi ehtiyatlar nəzərə alınmadan izafi likvidlik təxminən 6 milyard manat təşkil edir.

Mövcud likvidlik tələbləri tam təmin olunduqdan sonra bank sektorunda 4–6 milyard manat həcmində sərbəst vəsait qalır.

Bu vəsaitlərin bankların kapitallaşmasının artırılması və kreditləşmənin genişləndirilməsi üçün istifadə olunması mümkündür.

AMB monetar siyasət kursunu dəyişmək üçün əsas görmür

AMB sədri monetar siyasətin gələcək istiqamətinə də toxunub. Taleh Kazımov bildirib ki, Mərkəzi Bankın monetar siyasəti üzrə müxtəlif ssenarilər mövcud olsa da, hazırkı makroiqtisadi şərait “B planı”na keçidi zəruri etmir.

“Hazırda seçilmiş monetar siyasət kursunun davam etdirilməsi üçün kifayət qədər əsas var və həyata keçirilən siyasətin orta və uzunmüddətli dövrdə iqtisadiyyatın qarşılaşa biləcəyi çağırışlara adekvat cavab verəcəyi gözlənilir”, – deyə AMB sədri bildirib.

Beləliklə, Mərkəzi Bankın yeni proqnozları Azərbaycanda iqtisadi artım tempinin əvvəlki gözləntilərdən daha zəif olacağına, lakin inflyasiyanın orta müddətdə tədricən azalacağına işarə edir. Eyni zamanda, valyuta ehtiyatlarının yüksək səviyyəsi, cari əməliyyatlar balansında gözlənilən profisit və bank sektorunda formalaşan likvidlik iqtisadiyyatın maliyyə dayanıqlığını dəstəkləyən əsas amillər olaraq qalır.