Formula 1 bolidləri müasir dünyada təkcə təkərlər üzərində hərəkət edən super-konstruksiyalar deyil, həm də saniyədə milyardlarla data emal edən intellektual mərkəzlərdir.

Metbuat.az xəbər verir ki, son illər qlobal idman sənayesində tətbiq olunan kosmik texnologiyaların tibb sahəsinə inteqrasiyası isə reanimasiya şöbələrində ölüm-qalım savaşı verən insanların həyatında mühüm rol oynamağa başlayıb. Beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, F1-in "telemetriya" sistemi hazırda infarkt və sepsis kimi qəfil reanimasiya risklərini saatlar öncədən həkimlərə xəbər vermək gücünə malikdir.

Formula 1-də istifadə olunan "Telemetriya" sistemi bolidin üzərinə yerləşdirilmiş 300-dən çox ultra-həssas sensor vasitəsilə mühərrikin temperaturu, əyləcin aşınması və təkər təzyiqi kimi yüzlərlə göstəricini saniyənin mində biri sürətlə pit-divarına ötürür. Mühəndislər bu sistem sayəsində mühərrikin sıradan çıxma ehtimalını hələ bir neçə dövrə öncədən proqnozlaşdıra bilirlər.

Bu texnologiyanın tibbə tətbiqi isə McLaren Applied Technologies mühəndislərinin Oksford Universiteti və Birmingem Uşaq Xəstəxanası ilə birgə başlatdığı RAPID layihəsi çərçivəsində reallaşdırılıb. F1-in data ötürmə proqram təminatı reanimasiya şöbələrindəki xəstə monitorlarına uğurla inteqrasiya edilib.

Süni intellekt və yüksək texnologiyaya əsaslanan bu proses dörd əsas mərhələdə fəaliyyət göstərir:

Simsiz İnteqrasiya: Xəstənin bədəninə F1 bolidindəki sistemə bənzər yüngül, naqilsiz sensorlar yapışdırılır. Bu, pasiyentin hərəkət məhdudiyyətini aradan qaldırır.

Real Zamanlı Data Analizi: Sensorlar real vaxt rejimində ürək döyüntüsünü, qandakı oksigen reaksiyasını, bədən temperaturunu və tənəffüs dərəcəsini davamlı ölçür. Sistem bu göstəriciləri saniyədə minlərlə dəfə analiz edir.

Xüsusi proqram təminatı standart cihazların və insan gözünün fərq edə bilmədiyi millisaniyəlik ritm nizamsızlıqlarını dərhal qeydə alır.

Erkən Həyəcan Sinyalı: Proqram pasiyentin bədənində 3-4 saat sonra infarkt və ya sepsis (qan zəhərlənməsi) baş verəcəyini riyazi olaraq hesablayır və birbaşa növbətçi həkimlərin planşetinə "Kritik Həyəcan Sinyalı" göndərir.

Müasir xəstəxanalarda tətbiq olunan ənənəvi monitorlar yalnız infarkt və ya tənəffüs dayanması baş verdiyi an – yəni kritik böhran anında səsli siqnal verir. F1 texnologiyası isə kliniki pisləşməni hələ heç bir zahiri simptom (kəskin ağrı, təngnəfəslik) yaranmadan saatlar öncə proqnozlaşdırır.

Avropa İntensiv Terapiya Tibb Jurnalında (The European Journal of Intensive Care Medicine) dərc olunan hesabata görə, F1 telemetriyası sayəsində tibb personalının böhran vəziyyətlərinə reaksiya müddəti 30% sürətlənib. Bu isə xəstəxanalarda qəfil ölüm hallarının və reanimasiya riskinin kəskin azalması deməkdir.

Formula 1 mühəndisliyinin bu töhfəsi, hazırda dünyada minlərlə vaxtından əvvəl doğulmuş körpənin və ağır ürək xəstəsinin həyatını hər saniyə qorumağa davam edir.

Gülbəniz Hüseynli / Metbuat.az