Insanin derisi solqunlasir, soyuq olur, sifet cizgileri keskinlesir, goz bebekleri isiga reaksiya vermir. Bu halda insan husunu itirir ve namelum muddete yuxuya gedir. Teneffusunu ve nebzini xususi tibbi avadanliqlar olmadan askar etmek mumkun olmur. Letargik yuxu bir nece saatdan bir nece hefteye qeder, hetta illerle davam edir.
Latergiya termini Encaphilitis Lethargica diaqnozundan goturulub, menasi bas beynin infeksiyasi neticesinde yaranan halsizliq demekdir.
Tutmalar bir qayda olaraq q guclu sinir sarsintisindan ve ya ciddi uzulme neticesinde qefleten baslayir. Bu hal saglam adamlarda da rast geline biler. Letargik yuxuya daha cox esebi cavan qadinlar meruz qalirlar.
Bu cur hallarda qedimlerde insanin nefes alib-almadigini teyin etmek ucun dodaglarina guzgu yaxinlasdirilirdi. Aydindir ki,bu hemise netice vermirdi.
Bu xestelik barede hele kecmis zamanlardan qaynaqlanan hekayeler coxdur. Iki esr bundan evvel Fransada yasamis varli notariusun qizi Culyetta Duvel kasib heykeltarasa asiq olur, amma valideynleri bu nigahin eleyhine olurlar. Onlar qizin qacacagindan qorxub, onu otaginda dustaq edirler. Qiz butun gunu aglayir, yemekden imtina edir. Ucuncu gun qulluqcu yemek getirerken qizin dosemede heyat elametleri olmadan uzandigini gorur. Hekim Culyettanin olduyunu qeyd edir ve neticede qizi aile qebiristanliginda defn edirler.
Olumunden 3 gun sonra Culyettanin oz eli ile yazdigi mektubunu valideynleri gordukde teeccubden donurlar. Culyetta yazirdi ki, defnden sonra onun sevgilisi dua etmekcun ibadetgaha gelmis, sevdiyinin uzunu gormek ucun tabutun qapagini qaldirmis ve bu zaman elinde tutdugu samin 1 damci mumu Culyettanin yanagina dusmusdur. Qiz o saniye gozlerini acmisdir. Elbette ki, bundan sonra cavanlar evlenmis ve valideynler artiq onlara mane olmamislar.
Ginnesin rekordlar kitabina dusmus, resmi qeyd olunmus en uzun letargik yuxu hadisesi 1954-cu ilde Nadejda Artyomovna Lebedina (1920-ci ilde anadan olub) ile bas vermisdir. Nadejda heyat yoldasi ile etdiyi boyuk davadan sonra aldigi guclu stress neticesinde 20 illik yuxuya getmis ve lakin 1974-cu ilde ayilmisdir. Hekimler onun tam saglam oldugunu beyan etmisler.
Mueyyen ferziyyeler olmasina baxmayaraq, letargiyanin sebebleri ve mualicesi tebabete tam aydin deyil. Hemcinin oyanmanin ne zaman bas vereceyini de proqnozlasdirmaq qeyri-mumkundur.
Tibbde dem qazindan, boyuk qan itkisinden, isteriya tutmalarindan, urekgetme sonrasi letargik yuxuya dusme hallari qeyd olunur. Yuxuya geden insanlarda qocalma mexanizmi lengiyir. 20 il yuxu erzinde bele, zahiren insan deyismir, ancaq oyanandan sonra 2-3 il erzinde oz bioloji yasini berpa edir. Oyananlardan bir coxu beyan edibler ki, yuxuda iken etrafda bas veren her seyi hiss edib ve duyublar, amma barmaqlarini bele terpetmeye gucleri olmayib.
Kecmisde letargik yuxuda olanlari olmus hesab edib defn edirdiler. Hazirda bele hadiseler istisnadir. Letargik yuxuya en kicik subhe bele olduqda insani xestexanaya aparilir ve onunla bir sira prosedurlar kecirilir. Xususi ile, elektrokardioqrancaq ve elektroensefaloqrancaq. Bu muayineler beynin ve ureyin en zeif fealliq elametlerini bele qeyd etmeye imkan verir.
Sakit ve stressden uzaq heyat letargiyanin en yaxsi zemanetidir...
PCC jurnali
