Baki, 6 mart, AZERTAC
XX esrin sonunda SSRI ve sosializm sisteminin suqutu ile dunyada bir sira deyisiklikler bas verdi. Soyuq muharibenin basa catmasi ile beynelxalq munasibetlerin esas guc merkezleri yeni geosiyasi realliqlardan cixis ederek oz fealiyyetlerini movcud seraite uygunlasdirmagi qerara aldilar. Kohne beynelxalq munasibetler sisteminin suqutu ile yanasi, yeni dunya duzumunun esasi qoyulmaga basladi. Butun bu transmilli prosesler diger postsovet respublikalarinda oldugu kimi, Azerbaycan dovleti qarsisinda da oz milli inkisaf ve tehlukesizlik siyasetinin formalasdirilmasi, umumi strategiyasinin yaradilmasi ve heyata kecirilmesi vezifesini ireli surdu.
Azerbaycan Respublikasi 1991-ci il oktyabrin 18-de dovlet musteqilliyini berpa etdikden sonra milli dovletcilik prinsiplerine uygun olaraq yeni xarici siyaset kursunun formalasdirilmasi ve heyata kecirilmesi en vacib mesele kimi qarsida dururdu. Ermenistanin Azerbaycana qarsi esassiz erazi iddialari ile baslayan herbi tecavuzun genislenmesi olkemizi ciddi siyasi ve iqtisadi problemlerle uz-uze qoymaqla yanasi, dovletimizin xarici siyaset fealiyyetinde de muhum vezifelerin yerine yetirilmesini on plana cekdi. Ermenistanin olkemize qarsi herbi tecavuzunun qarsisini almaq, onun agir neticelerini aradan qaldirmaq, dovletimizin erazi butovluyunu ve tehlukesizliyini temin etmek, dunyaya siyasi ve iqtisadi inteqrasiya zerureti dusunulmus, ardicil ve feal xarici siyaset teleb edirdi.
1993-cu ilin ikinci yarisindan, yeni umummilli lider Heyder Eliyevin hakimiyyete qayidisindan sonra Azerbaycanin xarici siyaset kursunda movcud realliqlari nezere alan ve olkemizin milli menafelerinin qorunmasina yonelmis emeli deyisiklikler edildi. Bu dovrden baslayaraq heyata kecirilen xarici siyaset mehz Umummilli Liderin adi ve fealiyyeti ile baglidir. Umummilli lider Heyder Eliyevin rehberliyi ile ozunde musteqil dovlet maraqlarini ve beynelxalq deyerleri, umumi tehlukesizlik normalarini ve milli postulatlari eks etdiren - sexsiyyetin, cemiyyetin, dovletin tehlukesizliyinin esas vezifelerini, istiqametlerini ve prioritetlerini ehtiva eden yeni milli inkisaf ve tehlukesizlik siyaseti formalasdirildi, sonraki dovrde muxtelif inkisaf merhelelerinden kecerek tekmillesdirildi ve heyata kecirilmeye baslandi.
Son on il erzinde Azerbaycan xalqi ve dovleti suretli inkisaf dovrunu yasayib, problemlerin boyuk hissesi oz hellini tapib, istenilen istiqamet uzre konkret proqramlar icra edilib. Oten illerde dunyada bas veren qlobal bohran fonunda Azerbaycan iqtisadiyyatinin davamli inkisafi, butun sosial proqramlarin vaxtinda yerine yetirilmesinin esasi umummilli lider Heyder Eliyev terefinden qoyulmus milli iqtisadi inkisaf modelinin mohkem temeller uzerinde qurulmasinin eyani gostericisidir. Dunya iqtisadi-siyasi sistemine feal inteqrasiya yolu secen Azerbaycanin qazandigi nailiyyetleri sertlendiren muhum faktorlardan biri de enerji, erzaq ve ekoloji tehlukesizliyin temin edilmesi ile yanasi, butun sahelerde davamli inkisaf strategiyasi ugurla heyata kecirilmekdedir. Olkenin qeyri-neft sektorunda musahide olunan dinamizmi de iqtisadiyyatin diversifikasiyasi ile bagli heyata kecirilen siyasetin muhum neticesi hesab etmek olar. Xususile, Azerbaycan zengin neft resurslarindan daxil olan valyuta ehtiyatlarini semereli sekilde xerclemekle, iqtisadiyyatin butun sektorlarinin dinamik inkisafi ucun elverisli baza yaratmaga nail olub ve hazirda qeyri-neft sektoru valyuta getire bilecek strateji bolmeye cevrilib. 2003-2014-cu iller Azerbaycanin dinamik sosial-iqtisadi inkisaf, demokratik ve muasir dovlet quruculugu sahesinde muhum merhele olub ve bu iller erzinde olkemiz ister siyasi, isterse de iqtisadi sahede boyuk ugurlara imza atib. Bu ugurlar hec subhesiz ki, bugunku Azerbaycan realliqlarini eks etdirir.
Muasir dovrde butun dunyada, o cumleden Avrasiya mekaninda musteqillik elde etmis ve beynelxalq munasi¬bet¬lerin sub¬yektine cevrilmis her bir musteqil dovlet ozunun geosiyasi statusunu ve fealiyyet normalarini, milli inkisaf ve tehlukesizlik meselelerini, milli maraq dairelerini ve hedeflerini oyrenir, olkesinin daxili ve xarici alemden qaynaqlanan geosiyasi, geoiqtisadi ve herbi-geostrateji maraqlarinin qorunmasi mexanizmlerini teklif edir, milli tehlukesizlik ve herbi doktri¬nalarinin yaradilmasi ve s. strateji vezifelerin reallasdirilmasi ile mesgul olur. Butun bu ve diger vezifeler her bir olkenin muvafiq resmi strukturlarindan, siyasi ve elmi daire¬lerinden genis geosiyasi tedqiqatlarin ve strateji arasdirmalarin aparilmasini, muxtelif analitik geosiyasi merkezlerin yaradilmasini, dersliklerin ve elmi monoqrafiyalarin hazirlanmasini ve cap edilmesini zeruri edib.
Bu menada Azerbaycan Respublikasi Prezidentinin ictimai siyasi-meseleler uzre komekcisi, Prezident Administrasiyasinin ictimai-siyasi meseleler sobesinin mudiri, tarix elmleri doktoru, professor Eli Hesenovun yenice capdan cixmis “Azerbaycanin geosiyaseti” adli dersliyi muasir dovrde bu meselelerin tedqiq olunmasi sahesinde yeni bir istiqamet acaraq dovlet siyasetinin elmi esaslarinin sistemli sekilde oyrenilmesinin temelini qoyub.
Professor Eli Hesenovun derin tehlile esaslanan Azerbaycanin geosiyaseti ve olkemizin beynelxalq munasibetlerine dair sanballi eseri musteqilliyimiz dovrunde Azerbaycanin hem milli inkisaf, hem de tehlukesizlik siyasetinin oyrenilmesi baximindan cox deyerli bir tedqiqat isidir. Bu baximdan eser cox muhum elmi-siyasi, elece de praktik ehemiyyet kesb edir.
Kitabda qeyd edilir ki, dunyanin geosiyasi realliqlarina ve tehlukesizlik sistemlerine en cox tesir gosteren ve ferqli xususiyyetler getiren amillerden biri de Avrasiyada Xezer-Qara deniz hovzesi, Orta Asiya ve Cenubi Qafqazda yeni musteqillik elde etmis dovletlerin milli inkisaf ve tehlukesizlik sahesinde heyata kecirdikleri geosiyaset hesab olunur.
Bununla yanasi, yeni transmilli geosiyasi proseslerin, beynelxalq, regional ve milli-vetendas munasibetlerinin, milli tehlukesizlik, geosiyasi, herbi-geostrateji ve geoiqtisadi maraqlar sisteminin ferqli cehetlerinin ve xususiyyetlerinin oyrenilmesi zerureti basqa olkelerde oldugu kimi, Azerbaycanda da getdikce mexsusi geosiyasi tedqiqatlara eh¬tiyac yaradib. Bu baximdan, dovlet resmileri ve strukturlari qarsisinda muasir beynelxalq ve regional veziyyeti tehlil etmek, olkeni ehate eden cografi, herbi-geostrateji, geosiyasi ve geoiqtisadi muhiti oyrenmek, mexsusi milli inkisaf ve tehlukesizlik siyaseti formalasdirmaq kimi strateji vezifeler qoyub.
Muellif haqli olaraq gosterir ki, genc musteqil dovlet kimi olkemizin dunya birliyinde tutdugu movqe ve qazandigi nufuz onun beynelxalq ve regional seviyyelerde reallasdirdigi milli inkisaf strategiyasindan, heyata kecirdiyi geosiyasetin cevikliyinden, semereliliyinden ve beynelxalq alemle yaratdigi geosiyasi munasibetlerden asilidir. Azerbaycanin region ve dunya olkeleri ile geosiyasi munasibetlerinin, milli inkisaf ve tehlukesizlik sahesinde yurutduyu xarici siyaset strategiyasinin esas vezifelerinden biri Prezident Ilham Eliyevin soylediyi kimi, olkenin musteqilliyini mohkemletmek, davamli inkisafini ve suveren dovlet huquqlarini temin etmek, beynelxalq munasibetlerin ekser subyektleri ile qarsiliqli faydali elaqeler yaratmaq ve milli maraqlarini maksimum qorumaqdan ibaretdir.
Azerbaycanin Avropa ve Asiyanin neqliyyat-kommunikasiya xetlerinin kesisme noqtesinde, geosiyasi, herbi-geostrateji ve geoiqtisadi cehetden muhum ehemiyyet kesb eden, enerji ehtiyatlari ile zengin Avrasiya mekaninda yerlesmesi onun beynelxalq, regional ve milli maraqlarinin esas istiqametlerinin, elece de mexanizmlerinin mueyyenlesmesine helledici tesir gosterir.
Professor Eli Hesenov kitabin evvelinde Azerbaycanin qedim zamanlardan Birinci Dunya muharibesine qederki geosiyasi veziyyeti, eyni zamanda, bu dovrde regiondaki geosiyasi veziyyet ve xarici dovletlerin fealiyyeti, Azerbaycanin musteqilliyinin elan edilmesi ve onun Cenubi Qafqazin geosiyasi veziyyetine tesiri genis tehlil edilir. Bununla yanasi, muharibenin basa catmasindan sonra Cenubi Qafqazda geosiyasi veziyyetin deyismesi, Xalq Cumhuriyyeti hokumetinin diplomatik manevrleri ve Cumhuriyyetin iflasi sebebleri arasdirilib.
Kitabda gosterilir ki, Birinci Dunya muharibesinde boyuk dovletlerin dunyani bolusdurmek ugrunda mubarizesinin helledici merheleye daxil oldugu ve olkenin basi uzerini yeni isgal tehlukesinin aldigi cox murekkeb daxili ve beynelxalq seraitde yaradilan Azerbaycan Xalq Cumhuriyyetinin fealiyyetinin esas hissesini ilk novbede Azerbaycanin musteqilliyinin dunya dovletleri terefinden taninmasina nail olmaq, qonsu dovletlerle munasibetleri qaydaya salmaq teskil edirdi. Bununla yanasi, Cenubi Qafqaz respublikalari arasinda mubahiseli meselelerin, xususile, Ermenistanin erazi iddiasi meselesinin hell edilmesi qarsiya meqsed kimi qoyulmusdu. Muellif haqli olaraq bildirir ki, Birinci Dunya muharibesinin gedisinde, 1917-ci ilde car Rusiyasinin dagilmasi neticesinde 1918-ci ilde muselman Serqinin ilk demokratik respublikanin qurmasi Azerbaycanin milli tehlukesizliyi ve inkisafina dair ilk cizgiler, konturlar da meydana cixmaga baslamis, amma butun bunlar yalniz ideyalar olaraq qalmisdir. 1920-ci ilin aprelinde bolsevik Rusiyasi terefinden isgal edildikden ve bir nece il sonra SSRI-nin terkibine qatildiqdan sonra milli inkisafin ve tehlukesizliyin musteqil Azerbaycan yolu olmamis, bunlar yalniz umumi sovet dovletinin terkibinde heyata kecirilmisdir.
XX esrin sonunda Azerbaycan Respublikasi musteqilliyini berpa etdikden sonra dovletciliyini inkisaf etdirerek mohkemlendirmek ucun tarixi furset elde etmis oldu. Azerbaycanin geosiyaseti ve beynelxalq alemle munasibetlerine dair sistemli єekilde arasdirilmis kitabda ilk once Azerbaycanin muasir milli inkisaf strategiyasinin mahiyyeti aciqlanir, seciyyevi cehetleri, vezifeleri ve hedefleri oyrenilmekle yanasi, esas merheleleri ve xarakterik xususiyyetleri izah edilir. Bundan elave, olkemizin geosiyasi statusu, muasir geosiyasi inkisaf xususiyyetleri, geosiyasi fealiyyet kodeksi, elece de XXI esrde Azerbaycanin qarsisinda dayanan esas geosiyasi vezifeler ve perspektivler aciqlanir.
Kitabin Azerbaycanin beynelxalq alemle geosiyasi munasibetlerine hesr edilmis ikinci bolmesinde Avrasiyanin umumi geosiyasi xarakteristikasi ve muasir veziyyeti tehlil edilmekle yanasi, Avrasiyanin regional geosiyasi veziyyetine tesir gosteren ferqli maraqlar sistemi, transmilli, regional ve milli hedefler gosterilir, ABS-in, Turkiyenin, Rusiyanin, Avropa Ittifaqinin ve diger aparici dunya dovletlerinin Avrasiya siyaseti ve Azerbaycanla geosiyasi munasibetlerinin xarakteristikasi verilir.
Professor Eli Hesenov postsovet mekaninda SSRI-nin dagilmasindan sonraki geosiyasi prosesleri, MDB-nin yaranmasi ve fealiyyeti, qurumdaxili qruplasma meyllerinin esas sebebleri ve istiqametleri, geosiyasi, geoiqtisadi ve herbi-strateji munasibetlerin esas meyilleri ve tendensiyalari cercivesinde coxterefli inteqrasiya proseslerinin xarakteristikasini vermekle yanasi, Orta Asiya, Xezer-Qara deniz hovzesi ve Cenubi Qafqazin muasir dunya siyasetindeki yeri ve rolu, dovletlerin geosiyasi, herbi-strateji, geoiqtisadi maraqlar sistemi ve Azerbaycanla munasibetlerinin de kitabda genis tehlilini verib.
Eyni zamanda, muellif Qara deniz hovzesinin beynelxalq ve regional maraqlar sisteminde xarakteristikasini aciqlayaraq, muasir dovrde Ukraynanin geosiyasi ve herbi-geostrateji movqeleri, Azerbaycan-Ukrayna munasibetleri, Qara deniz hovzesinin geosiyasetinde Belarus ve Moldovanin rolu, elece de olkemizle geosiyasi terefdasliq strategiyasini gosterib. Bundan elave, kitabda Cenubi Qafqazin regional geosiyasi maraqlar sisteminde Azerbaycan, Gurcustan ve Ermenistan arasindaki munasibetlerin, xususile dinc yanasi yasamanin esas sertleri ve telebleri de kitabda oz eksini tapib. Bundan elave, Xezer hovzesi ve Cenubi Qafqazin geoiqtisadi xarakteristikasi, beynelxalq, regional, yerli maraqlar sistemi, Azerbaycan regional geoiqtisadi maraqlari ve enerji strategiyasi arasdirilan kitabin Azerbaycanin beynelxalq alemle geosiyasi munasibetlerine hesr edilmis ucuncu bolmesinde transmilli dunya guclerinin Xezer hovzesi ve Cenubi Qafqazdaki geoiqtisadi maraqlari ve fealiyyetinin xarakteristikasi verilib.
Bu bolmede Azerbaycanin Xezer denizinin karbohidrogen ehtiyatlarinin serbest istehsali ve ixraci siyasetinin beynelxalq ve regional geoiqtisadi neticeleri, Xezerin huquqi statusu problemine tarixi, muasir geosiyasi yanasmalar ve Azerbaycanin geoiqtisadi maraqlari aciqlanir. Bununla yanasi, bildirilir ki, olkemizin enerji menbeleri ve onun bolgede yaratdigi muasir geoiqtisadi veziyyet, elece de Xezerin neft-qaz ehtiyatlarinin Avropanin enerji tehlukesizliyindeki rolunun oyrenilmesi cox zeruridir ve muhum ehemiyyet kesb edir. Eyni zamanda, kitabda Xezer-Qara deniz hovzesi olkeleri ve diger beynelxalq guclerin muasir enerji ixraci maraqlari, elece de bunun bolgenin umumi geoiqtisadi veziyyetine tesiri, Azerbaycanin enerji ixracinin saxelendirilmesi siyasetinin regionun umumi geoiqtisadi veziyyetine tesiri meseleleri de kitabda oz eksini tapib.
Muellif eserde Cenubi Qafqazin geosiyasetine diqqet yetirmekle yanasi, transmilli dunya guclerinin ve region dovletlerin Xezer-Qara deniz hovzesindeki geoiqtisadi maraqlari ve transmilli siyasetini gosterib. Eser Xezer hovzesinin karbohidrogen ehtiyatlarinin dunya bazarlarina cixarilmasi marsrutlari ve onun geosiyasi neticelerinin oyrenilmesi baximindan da ehemiyyetlidir. Monoqrafiyada dunya siyasetinin geoiqtisadi olcusu nezerden kecirilir, elece de Azerbaycanin neft diplomatiyasi assimmetrik muzakirelerde ugur strategiyasi kimi qiymetlendirilir.
Professor Eli Hesenovun kitabinda muasir beynelxalq munasibetler sisteminin xususiyyetleri ile yanasi, Azerbaycan Respublikasinin muasir dunya siyasetinde istiraki meseleleri tedqiq edilir. Eyni zamanda, beynelxalq tehlukesizlik sisteminde, o cumleden enerji tehlukesizliyinin temin edilmesinde Azerbaycan Respublikasinin yeri ve rolu arasdirilir. Qeyd edilir ki, bu siyasetin neticesinde Baki-Tbilisi-Ceyhan neft ve Baki-Tbilisi-Erzurum qaz ve Baki-Tbilisi-Qars demir yolu kimi layihelerin heyata kecirilmesi ve tehlukesizliyinin temin edilmesi mumkun olmusdur. Avroatlantik mekana inteqrasiyanin ehemiyyetinin oyrenilmesi baximindan deyerli olan kitabda Avropa tehlukesizlik sisteminin etibarli terefdasi kimi olkemizin qitenin enerji tehlukesizliyinin temin olunmasinda ehemiyyetli rolu aciqlanir.
Beynelxalq tehlukesizlik sisteminin esaslari ve geosiyasi telebleri, elece de Azerbaycanin beynelxalq tehlukesizlik siyasetinin mahiyyetinin arasdirildigi kitabin novbeti bolmesinde beynelxalq tehlukesizlik sisteminin formalasmasi, huquqi esaslari, mahiyyeti, geosiyasi telebleri aciqlanir, bu sahede dovletimizin xarici siyaset strategiyasi ve fealiyyeti oyrenilir. Eyni zamanda, beynelxalq munasibetlerin esas guc merkezleri, o cumleden beynelxalq ve regional teskilatlarin muasir dunya siyasetinde yeri ve rolu tehlil edilir. Kitabda Azerbaycan Respublikasinin xarici siyaset strategiyasi tedqiq edilerek, olkemizin milli maraqlari ve xarici siyasetinin esas istiqametlerinden biri olan beynelxalq teskilatlarla emekdasligi arasdirilir. Eyni zamanda, eserde qeyd edilir ki, muasir dovrde Xezer-Qara deniz hovzesi, xususen de Cenubi Qafqaz yer kuresinin en qeyri-sabit, munaqiseli, amma eyni zamanda en muhum beynelxalq ehemiyyetli geosiyasi mekani hesab olunmaqla yanasi, burada dunya olkelerinin geosiyasi, geoiqtisadi ve herbi geostrareji maraqlari, muxtelif sivilizasiyalar, dini konfessiyalar, medeniyyetler ve etnik menafeler uzlasir, uz-uze gelir ve toqqusur.
Muellifin bu meseleleri sistemli sekilde tehlil etdiyi kitabda Rusiyanin regional tehlukesizlik siyaseti ve Azerbaycanin tehlukesizlik maraqlari, Kollektiv Tehlukesizlik Muqavilesi Teskilati ve Azerbaycanin herbi-geostrateji maraqlari, ABS, NATO ve Avropa Ittifaqinin Xezer-Qara deniz hovzesi, elece de Cenubi Qafqazda regional tehlukesizlik siyaseti ve Azerbaycanin herbi-geostrateji maraqlari mufessel sekilde arasdirilib. Beynelxalq tehlukesizlik sahesinde Azerbaycanin xarici siyaset strategiyasi tedqiq etmekle eyni zamanda, NATO ve Avropa Ittifaqinin Xezer-Qara deniz hovzesi ve Cenubi Qafqaz regionunda tehlukesizlik siyaseti ve Azerbaycanin herbi-geostrateji maraqlari aciqlanir. Bununla yanasi, NATO-nun Cenubi Qafqazda quvveler balansinda yeni keyfiyyet deyisikliyini yaratdigini, elece de bu qurumun region olkeleri ile munasibetleri genis tehlil edilir.
Bundan elave, kitabda Xezer-Qara deniz hovzesi ve Cenubi Qafqazin tehlukesizlik muhiti oyrenilib, Azerbaycanin beynelxalq ve regional maraqlari genis tehlil edilib. Dunya siyasetinin mueyyenlesdirilmesinde muhum rol oynayan Rusiya ve ABS-in regional tehlukesizliye tesiri, elece de Cenubi Qafqazda yurutdukleri siyaset, Azerbaycanin herbi geostrateji maraqlari ayrica arasdirilib. Regional ve beynelxalq tehlukesizliyin temin edilmesi istiqametinde Azerbaycanin apardigi tehlukesizlik siyaseti, elece de Turkiye ve Iranin ayri-ayriliqda regiona yanasmasi meseleleri tedqiq olunub, Xezer-Qara deniz hovzesi ve Cenubi Qafqazda yurutduyu regional tehlukesizlik siyaseti sahesinde Azerbaycan, Gurcustan ve Turkiyenin birge terefdasliq platformasi oyrenilib. Hemcinin Cenubi Qafqazda herbi geostrateji bloklasma meylleri tehlil edilib ve bununla bagli proqnozlar ireli surulub.
Kitabin novbeti bolmesinde Cenubi Qafqazin herbi-siyasi problemleri ve Azerbaycanin tehlukesizlik siyaseti genis tehlil edilib, Ermenistan-Azerbaycan, Dagliq Qarabag munaqisesi regionun esas tehlukesizlik predmeti kimi gosterilib. Muellif haqli olaraq bildirir ki, olkemizin esas tehlukesizlik problemi Ermenistanin Azerbaycana tecavuzu neticesinde yaranmis Dagliq Qarabag munaqisesi, Azerbaycan erazilerinin davam eden isgali ve onun agir sosial-iqtisadi neticeleridir.
Muellif Ermenistanin Azerbaycana tecavuzunun arasdirilmasina Dagliq Qarabag munaqisesinin tarixi koklerini tehlil etmekle baslayir ve kitabda elmi menbeler esasinda ermenilerin Dagliq Qarabagda, elece de tarixi Azerbaycan torpaqlarinda meskunlasdirilmasinin ayri-ayri merheleleri haqqinda genis melumat verilir. Eyni zamanda, ermeni milletcilerinin erazi iddialari, azerbaycanlilara qarsi muxtelif vaxtlarda heyata kecirilen terror, etnik temizleme ve soyqirimi siyasetinden etrafli behs olunur.
Bununla yanasi, XX esrin 80-ci illerinin ikinci yarisindan baslayaraq Ermenistanin Azerbaycana qarsi erazi iddialari ve isgalciliq siyaseti arasdirilir ve bas veren hadiseler xronoloji ardicilliqla tehlil olunur ki, bu da muasir dovrde problemin daha derinden oyrenilmesi ucun olduqca zeruridir. XX esrin sonlarinda Ermenistanin Azerbaycana qarsi erazi iddialari ve sovet rehberliyinin ermeniperest Qafqaz siyaseti, Azerbaycan erazilerinin Ermenistan silahli quvveleri terefinden isgali ve munaqisenin BMT Tehlukesizlik Surasinda muzakiresi, ATET-in Minsk qrupunun yaradilmasi ve fealiyyeti, diger beynelxalq teskilatlarin munaqiseye dair movqeleri ve qebul etdikleri senedler genis tehlil edilib, elece de bu istiqametde Azerbaycanin diplomatik fealiyyeti aciqlanib.
Professor Eli Hesenov kitabda muasir dovrde qloballasmanin, elece de regionda geden transmilli geosiyasi proseslerin telebleri ve cagirislari fonunda olkenin herbi-geostrateji, siyasi, iqtisadi, enerji, de¬moq¬ra¬fik, ekoloji, informasiya ve diger heyati ehemiyyetli sahelerinde musahide olunan prosesleri arasdirir, butun bu sahelerde yurudulen tehlukesizlik siyasetinin seviyyesini, semereliliyini tedqiq edir ve qiymetlendirir, gelecekde daha cevik tehlukesizlik siyaseti yurudulmesinin zeruriliyini esaslandirir.
Kitabda Azerbaycanin milli tehlukesizlik siyasetinin mahiyyetinin acilmasi, seciyyevi cehetlerinin, esas vezifelerinin, hedeflerinin tehlili, milli inkisafin formalasmasi ve esas merheleleri yer alir. Muellifin sistemli olaraq milli tehlukesizlik siyasetinin meqsedlerini, tehlukesizlik muhitinin formalasmasi ve beynelxalq imicin qazanilmasini, mekan elametleri, milli tehlukesizliye olan tehdidleri, daxili ve xarici tehdidleri mueyyenlesdirmesi, milli tehlukesizliyin temin olunmasinin esas vasiteleri ve ehtiyatlarini tehlil etmesi ve geldiyi elmi neticeler ve proqnozlar muhum siyasi, elece de praktik ehemiyyet kesb edir.
Professor Eli Hesenov Azerbaycanin milli maraqlarinin meyarlarini aciqlayaraq onu bilavasite milli tehlukesizlik siyaseti ile elaqelendirir, milli tehlukesizlik siyasetinin esas vezifelerini ve mexanizmlerini, herbi ve serhed, iqtisadi inkisaf, insan ehtiyatlarinin idare edilmesi ve maliyye tehlukesizliyi siyaseti, enerji, erzaq, neqliyyat, tranzit-dehliz ve infrastruktur tehlukesizliyi, informasiya ve ekoloji tehlukesizlik siyasetinin mahiyyetini gosterir.
Bu deyerli dersliyin yazilmasi zamani Azerbaycanda ve xaricde nesr edilmis elmi edebiyyatlardan, muxtelif sened ve materiallardan, dovri metbuat ve resmi internet resurslarindan genis istifade edilib ki, bu da teqdim edilen nesrin derin tehlile, elece de elmi esaslara soykendiyine subutdur. Umumilikde, beynelxalq munasibetler sahesinde coxsayli monoqrafiyalarin muellifi olan tarix elmleri doktoru, professor Eli Hesenovun Azerbaycanda, elece de onun hududlarindan kenarda nesr olunmus elmi-siyasi eserleri sirasinda kompleks sekilde tedqiq etdiyi ve muasir dovrde muhum aktualliq kesb eden “Azerbaycanin geosiyaseti” adli kitabi bu sahede ilk ve deyerli derslik olmaqla yanasi, alimin elmi-nezeri ve sistemli umumilesdirmeleri baximindan da Azerbaycan siyasi elminin boyuk nailiyyetidir.
Dersliyin elmi redaktoru siyasi elmler doktoru, professor Elman Nesirov, reyciler Azerbaycan Respublikasi Prezidenti Administrasiyasi rehberinin muavini, xarici elaqeler sobesinin mudiri Novruz Memmedov, tarix elmler doktoru, professor Musa Qasimli, siyasi elmler doktoru, dosent Hikmet Memmedov, siyasi elmler uzre felsefe doktoru, dosent Elcin Ehmedov, redaktoru felsefe uzre felsefe doktoru Vuqar Selimovdur.