Ilaxiri nece qeyd edek?

Bu gun Azerbaycanda Ilaxir cersenbe qeyd edilir. Sonuncu cersenbe artiq yazin gelmesine daha az vaxtin qaldigina isaredir. Tebiet oyanir, butun etaf alem canlanir.

Ilaxir cersenbenin ozunemexsus adet-eneneleri, ayinleri, oyunlari var. Bu cersenbe torpagin ve ozunden evvellki 3 muhum unsurun - su, od ve yelin oyanmasi ekincik heyatinin baslanmasina isaredir.

Bayrama nece baslamaq lazimdir?

Bu cersenbede insanlar seher tezden bulaq basina ve ya su ustune gederler, suyun uzerinden tullanar, ureklerindeki arzu-dilekleri suya danisarlar. Edaletsizlik edenleri, nahaq qan tokenleri suya tapsirarlar. Bu, ehali arasinda genis yayilib.

Axircersenbeye bir nece gun qalmis evler temizlener. Deyilenlere gore, bu bayramda teze paltar geyinmek ugur getirer. Kusululer barisar, nes danisilmaz, icki icmek, nalayiq isler gormek olmaz. Axircersenbe gunu insanin emeli, niyyeti, nefsi de temizlenmis olar.

Axircersenbe gununun ertesi gunu ev sahibi bir ovuc bugda goturub evin damina atar ve bununla da evine bereket-bolluq arzu etmis olar. Bundan basqa, ev sahibi ve ya aile uzvlerinden biri kuzede bir parca qara komur, bir ovuc duz ve bir nece qara qepik qoyar, sonra onlari damdan atardilar. Deyilene gore, komur qara gunun, duz acgozluk, gozusorluluq, qepik ise yoxsullugun nisanesidir. Ona gore de ecdadlarimiz bununla ozlerini yoxsulluqdan ve bu kimi seylerden qurtarmaga calisarmislar.

Sufreye ne qoyulmalidir?

Ilaxir cersenbede sufrede samlarin qoyulmasi mutleqdir. Yemeklerin sahi plovdur ve mifoloji anlamda gotursek, duyu bereket remzidir. Sozsuz ki, yazin gelisi, tebietin oyanmasinin nisanesi - semeni de olmalidir. Elece de sekerbura, paxlava kimi sirniyyatlarin olmasi bolluga isaredir. Semeni xoncasi hazirlayib, butun kendde evleri gezerler, evinde qara bayram olan ve ya bayrami qeyde ede bilmeyenleri bu xoncaya qonaq ederler. Bundan basqa, kasib insanlarin evlerine bayram nemetleri aparmaq lazimdir. Bu bayram bir daha subut edir ki, Novruz xeyirxahliq, humanizm ve beraberlik bayramidir.

Bayram nece qeyd edilir?

En muhum ayinler axsam vaxtlarinda icra olunur. Uzerlik, tonqallar yandirilir ve “agirligim-ugurlugum odda qalsin” deyilir. Cox vaxt nisanli qizlar tonqalin etrafinda dovre vurur ve deyirler ki, “sizi gorum alovlu-ocaqli olasiniz”. Yeni hemin insanlarin xosbextolma arzulari on plana cekilir. Un cuvalinin agzi aciq qalir ki, bereket paylananda bagli qalmasin.

Bu bayramda dunyasini deyismis qohumlarin ruhlarini sevindirmek lazimdir. Deyirler ki, hemin vaxt ruhlar evlerin bacalarinda oturarlar. Ailesinin, ovladlarinin nece dolandigi ile maraqlanarlar. Ona gore hemin bayramlarda evlerde senlik qurular, muxtelif yemekler bisiriler, hemin insanlarin adlarina muxtelif sirniyyatlar hazirlanardi. Burada esas meqsed ruhlarin oz ovladlarinin dolanisiginin yaxsi olmasini gormek, o dunyaya ureklerinde qubar aparmamaqdir.

Adet-enenelerimiz

Ilaxir cersenbede tonqal qalayanda yas agacdan istifade olunmaz. Ergen qizlar xeyli aralida arxasi qapiya teref durub ayaqlarindaki ayaqqabinin sag tayini qapiya dogru atarlar. Eger ayaqqabinin bas terefi qapiya dogru dusurse, bu, hemin il qizin aile qurub koceceyine isaredir, yox eger ayaqqabinin arxasi qapiya teref dusecekse, onda qiz hele bir qeder de gozlemeli olacaq.

Ilaxir cersenbede havanin nece asili olmasidan asili olmayaraq, insanlar hemise tarlaya cixar, ekine el qoyub kut qosar, bunu ede bilmeyenler ise hec olmasa torpagi 2-3 defe belleyerdiler. Burada meqsed torpagi yuxudan oyatmaq ve artiq ekincilik vaxtinin yetisdiyini xeber vermekdir.

Ilaxir cersenbede qapipusma ve basqa fallar var, insanlar ureklerinde niyyet edib qapi pusarlar. Niyyetleri ile evden esitdikleri sozler arasinda mueyyen uygunluqlar tapmaga calisarlar. Bu uygunluq tapilarsa, o zaman arzularinin reallasacagina inanarlar.

Bu bayramda gencler sehere qeder yatmazlar, senlenib, oxuyub-oynayarlar. Bu sonuncu cersenbede insanlar qorxuya, cetinliklere, ugursuzluqlara sine gererek yeni ile teze bir ruh, saglam ehval ruhiyye ile cixmaq arzusunda olarlar.

Ilaxir cersenbe fallari

Bu gunle bagli esas faktlardan biri de fallardir. Duzdur, tez-tez fala inan, faldan qalma desek de, bayramda bele adet-enene hamimiza maraqlidir. Demeli, ulduz- iyne falina gore, Ilaxir cersenbede su ile dolu kasaya uclarinda pambiq sarinmis iki iyne salirlar. Eger suya dusen iyneler ulduz terefden bir-birine yaxinlasirlarsa, demeli hemin insanin ureyinde tutdugu arzu cin olacaq. Yox eger iyneler bir-birinden arali duserse, onda bu, niyyetlerinin bas tutmamasina bir isaredir.

Bu bayramda genc qizlar nisan uzuyune tuk baglamaqla onu suya salarlar. Sonra uzuyu suyun uzerinde saxlayib, onun nece defe firlanmagini sayarlar. Uzuk nece defe firlanarsa, demek genc qiz hemin yasda aile heyati quracaq.

Bundan basqa, seher tezden lal su getirilir, merasimde istirak edecek qizlar here bir esyasini, meselen, slakin ve ya uzuyunu suya atarlar. Sonra suyun ustunu parca ve ya guzgu ile baglayarlar. Axsamustu balaca oglan usagi suyun agzini acar, oradaki esyalardan birini goturer, bu zaman qadinlardan biri uzunu basqa istiqamete cevirerek mueyyen vesfi-hal soyleyer. Sonra hemin insanin ureyinde tutdugu niyyet ile vesfi-hal arasinda bir uygunluq axtarilar. Bununla da niyyet tutan insanin arzsusunun heyata kecib-kecmeyeceyi mueyyenlesdiriler.

Novbeti bayram fali ise beledir: Iki alma goturub, ona xelveti bir isare qoyulur. Urekde niyyet edilir, sonra balaca usagi almalardan birini goturmeye cagirarlar. Isare qoyulan alma secilerse, onda arzu cin olar.

Genc ve subay qizlar duzlu qogal yeyerler. Deyilene gore, axsam yuxuda ona su veren genc oglan onun qismeti olarmis.

Bayraminiz mubarek!

Menbe
ANS PRESS