Digər
Fevralin 5-de husiler koalisiya yaradaraq olkeni bundan sonraki 1 il erzinde, yeni prezident seckilerinedek idare edecek Dovlet Surasinin yaradilmasini beyan etdiler.
Cunki Yemene nezaret eden quvve Seudiyye Erebistaninin neftinin dunya bazarlarina cixarildigi Bab el Mendeb bogazina tam nezaret edir.
Amerikalilarin husilere olan munasibetleri indi formalasmayib. Son aylara qeder Yemenden amerikalilar Yaxin Serqde strateji forporstlardan biri kimi istifade edirdiler. Mehz Yemendeki El Enad aviabazasindan semaya qalxan pilotsuz teyyareler "El Qaida"nin yerli bolmesini vururdu. Husiler "El Qaida"ya nifret etseler de, amerikalilarla "semimi" munasibetler qurmaga telesmirdiler.
Seudiyye Erebistaninin herbi hisselerinin doyus hazirligi asagi seviyyededir. Soz yox, ereblerin yaxsi tankcilari, pilotlari, artilleriyasi var - ancaq alaylar, taburlar, aviasiya eskadrilyalari, divizionlar arasinda real doyus seraitinde uzlasma ve effektiv birge fealiyyet mexanizmleri hazirlanmayib.
Pul ve herbi texnika baximindan zengin, ancaq doyus tecrubesi saridan yoxsul olan seudilerden ferqli olaraq yemenlilerin pullari ve herbi texnikalari az olsa da, onlarin savas bacariqlari seudilerden qat-qat artiqdir.
Videolari izlemek ucun sekillere klikleyin.
Ereb qani neft qiymetlerini suvarir: manat nece deyisecek? - FOTO - VIDEO
Seudiyye Erebistaninin bombardmanci teyyarelerinin Yemeni vurmasi neticesinde Sena seherinde artiq 60 nefer helak olub. Yemen seherleri qanla suvarilmaga basladigi meqamda dunya neft bazarinda qiymetler bahalasir.
Yaxin Serqin en zengin dovleti olan Seudiyye Erebistani ABS-dan destek alaraq Yemendeki vetendas muharibesine qatilib.
Yemen ise qiyamci husileri destekleyen Iranla seudi erebler arasinda toqqusma meydanidir idi.
Ne bas verir, esas "oyuncular" ne isteyir, neler yasanacaq, hadiselerin sonlugu nece olacaq? Suallar coxdur ve onlarin bezilerine cavab vermeye calisaq.
Husiler kimlerdir?
Husiler ve ya "Ensar Allah" adlanan herekatda Yemende yasayan sieler birlesibler.
Herekat onun banisi ve merhum rehberi, 2004-cu ilde Yemen ordusunun herbcilerinin gulleledikleri imam Huseyn el Husinin adini dasiyir.
Sieliyin zeydi mezhebinden olan husiler, esasen, Yemenin simalinda yasayirlar ve olke ehalisinin teqriben 1/3 hissesini teskil edirler.
2004-cu ilde imam Huseyn el Husi Yemenin hakimiyyet dairelerini zeydilere qarsi repressiyalar heyata kecirmekde suclayaraq usyan qaldirmisdi. Usyan qanda boguldu, imam Husi qetle yetirildi ve husilerin yeni rehberi merhum imamin qardasi seyx Ebdel Malik el Husi oldu.
2009-cu ilde yeni usyan oldu ve bu defe Yemen hakimiyyeti Seudiyye Erebistaninin birbasa mudaxilesi sayesinde husileri "sakitlesdire" bildi.
2010-cu ilin fevralida husilerle Yemen hakimiyyeti arasinda ateskes muqavilesi imzalandi.
Yemen hakimiyyeti husileri Irandan idare olunmaqda, Tehranin gosterislerini yerine yetirmekde ve 1962-ci ilde Yemendeki inqilaba qeder movcud olmus Zeydi imamligini berpa etmek cehdlerinde suclayir.
Husiler ise teqiblere meruz qaldigini deyerek ehalisinin tam ekseriyyeti sieler olan Sead bolgesine muxtariyyet verilmesini teleb edirder.
Husilerin silahli qruplasmasi "Ensar Allah"dir. 2014-cu ilin noyabrinda BMT-nin tehlukesihlik surasi qruplasmanin liderleri Ebdel Xalid el Husi ve Abdallah Ehya el Hekimi terrorcu elan edib.
2011-ci ilde Yemende artiq sabiq prezident Eli Abdallah Salehe qarsi genismisyasli etirazlar baslayanda Husiler aktivlesdiler. Onlar hokumet qosunlari ile yanasi, "El Islah", hesid tayfalarinin desteleri, "El Qaida" terror teskilatinin Yemendeki bolmesine ve "El Qaida" ile six elaqelere malik "Enser es Serie" qruplasmasina qarsi doyuslere basladilar.
2014-cu ilin avqustunda olkede neft mehsullari ve yanacagin keskin bahalasmasina etiraz eden husiler sentyabr ayinda paytaxt Senanin bir sira rayonlarini, habele dovlet qurumlarinin binalarini ele kecirdiler.
Sentyabrin 21-de husilerle Yemen hokumeti arasinda imzalanmis anlasmanin sertlerinden biri bas nazir Mehemmed Basindvanin istefasini nezerde tuturdu. Husilerden qorxan Ehmed ibn Mubarek bas nazir olmaqdan boyun qacirandan sonra oktyabrin 13-de Xalid Mehfuz Behah bas nazir teyin olunmusdu.
2014-cu ilin dekabrinda ateskes anlasmasina regmen mubarizeni davam etdiren husiler Erhab, Hudeyda seherlerini, "Safer Petroleum" neft sirketi ve "Es Seura" dovlet qezetinin binalarini ele kecirdiler.
Bu ilin yanvarin 19-da bas nazir Xalid Mehfuz Behahin kortejine hucum eden husiler ertesi gun Yemen DIN-i, kesfiyyat ve eks-kesfiyyatinin binalarina, habele prezident iqametgahina yiyelendiler.
Yanvarin 22-de prezident Ebd Rebb Mensur Hadi istefa verdi, ancaq iki gun sonra fikrini deyisdi.
Fevralin 5-de husiler koalisiya yaradaraq olkeni bundan sonraki 1 il erzinde, yeni prezident seckilerinedek idare edecek Dovlet Surasinin yaradilmasini beyan etdiler.
Surada 9 qruplasma ve partiyanin, habele cenubdaki separatci "Hirak" herekati, sunnilerin "El Islah" partiyasi da temsil olunub.
Sura Yemenin butun vilayetlerinden olacaq 551 uzvden ibaret Kecid Surasi yaratmaq niyyetindedir.
Muveqqeti hokumet Inqilabi Komite yaradib. Merkezi hakimiyyete alternativ olan bu komiteye Mehemmed Eli el Husi rehberlik edir.
Aqressiya
Martin 26-na kecen gece Seudiyye Erebistaninin Herbi-Hava Quvvelerinin teyyareleri Yemenin paytaxti Eden ve etraf seherlerde husilerin movqelerini bombalamaga baslayib.
Devrilmis prezident Ebd Rebb Mensur Hadinin resmi muracietinden sonra bombardmanlara baslamis Seudiyye Erebistanina Behreyn, Qeter, Kuveyt, Birlesmis Ereb Emirlikleri, Misir, Iordaniya, Merakes, Pakistan ve Sudan da qosulublar.
Yemene qarsi emeliyyatlara Seudiyye Erebistani 100 qirici-bombardmanci teyyare ve 150 min herbci, Birlesmis Ereb Emirlikleri - 30 teyyare, Misir - 18, Behreyn ve Kuveytin her biri 15, Qeter - 10, Iordaniya - 16 teyyare ayirib.
"Qetiyyet tufani" adli emeliyyat Seudiyye Erebistaninin sebr kasasinin dasdigini gosterir.
Husiler Edene girenden sonra Yemen prezidenti Hadi BMT-nin Tehlukesizlik Surasina, Ereb Dovletleri Liqasina, habele Fars Korfezi Olkelerinin Emekdasliq Surasina muraciet ederek yardim istedi. Qonsu olkeler de Yemenin dovlet bascisinin cagirisini cavabsiz qoymadilar. ABS ve Britaniya da husilere qarsi mubarizeye qatildi.
Ne ucun, niye?
Seudiyye Erebistani son aylarda Yemende bas verenleri tesvisle izleyirdi. Er-Riyadin sadiq muttefiqi olan prezident Ebd Rebb Mensur Hadi yanvarin 22-de istefa vereceyini beyan edende husiler Sena seherini ve Yemenin qerbini butunlukle ele kecirmisdiler.
Hadi ev dustagi edilse de, az sonra dogma Eden seherine qacdi, ona sadiq qalmis herbcilerle polisleri ve yerli ozunumudafie destelerini basina topladi.
Hadi ona sadiq adamlarla Edende husilerin terefine kecmis qarnizona, sonra da seher kenarinda husilerin blok-postlarina hucuma kecdi.
Alinmadi: husiler Hadinin ordusunun "burnunu ovdular" ve prezidente sadiq destelerin teqibine basladilar.
Husilerin Yemene nezareti ele kecirmesi Seudiyye Erebistani ucun cox pis variantdir. Iranin husilere siyasi, herbi ve texniki destek vermesi ereb aleminde kimse ucun sirr deyil. Resmi Tehran Yemende sielerin tam qalib gelmesinde ve bolgedeki strateji ehemiyyetli olkede Irana muttefiq rejimin yaranmasinda maraqlidir.
Cunki Yemene nezaret eden quvve Seudiyye Erebistaninin neftinin dunya bazarlarina cixarildigi Bab el Mendeb bogazina tam nezaret edir.
Erebistan yarimadasinin cenub-qerb sahilleri, yeni Yemenle Afrika (Cibuti ve Eritreya) arasinda olan bu korfez Qirmizi denizle Ereb denizindeki Eden korfezini birlesdirir.
Bogazin adi orada gemiciliyin tehlukeli olmasi ile baglidir. Tercumede "Goz yasi darvazasi" anlamini verir. Ereb efsanesine gore, bu ad qedimlerde bolgede bas vermis dagidici zelzeleden qaynaqlanir.
Avropadan Serqi ve Cenubi Asiyaya, habele Avstraliyaya gemi marsrutlarinin kecdiyine gore Bab el Mendeb bogazi hedden ziyade boyuk strateji ehemiyyete malikdir.
Mehz bu sebebden Senaya ilk bombalar dusen kimi resmi Tehran beyanat vererek Seudiyye Erebistaninin davranisini qetiyyetle pisledi ve bas verenleri "Yemenin daxili islerine kobud mudaxile" adlandirdi.
Seudiyye Erebistani butun bravur beyanatlarina ve nikbin cixislara regmen Yemendeki olaylara tekbasina mudaxileye esla curet etmezdi.
ABS seudilere tam destek olmaqla yanasi, Er Riyada aviasiya ve kosmik kesfiyyatinin melumatlari, habele zeruri texnika, avadanliqla yanasi, siyasi ve informasiya yardimlari da verir.
Ag Ev seudilere "Vurun, cekinmeyin!" deyerek birbasa mudaxileden savayi, her cur komek edeceyini bildirib.
Amerikalilarin husilere olan munasibetleri indi formalasmayib. Son aylara qeder Yemenden amerikalilar Yaxin Serqde strateji forporstlardan biri kimi istifade edirdiler. Mehz Yemendeki El Enad aviabazasindan semaya qalxan pilotsuz teyyareler "El Qaida"nin yerli bolmesini vururdu. Husiler "El Qaida"ya nifret etseler de, amerikalilarla "semimi" munasibetler qurmaga telesmirdiler.
Iraq ve Suriyada ISID-e qarsi mubarizede Iranla qismen emekdasliga baslamis ABS prezidenti Barak Obamanin administrasiyasi hem Konqresin, hem de Fars Korfezi olkelerinin sert tenqidlerine meruz qaldigindan Ag Ev hetta Yemendeki "El Qaida"ni mehv etmek ucun husilerle munasibetler qurmaqdan cekinir.
Cunki bele olarsa, ABS ile Seudiyye Erebistani arasindaki munasibetler olduqca ciddi sekilde korlana biler.
Husiler geri cekilmek niyyetinde deyiller. "Ensar Allah"in liderlerinden biri Eli el Emadin dediyine gore, Yemen seherlerinin bombalanmasi Seudiyye Erebistaninin "sonu olacaq": "Seudi isgalcilari oz qanlarina qerq edeceyik".
Seudiyye Erebistani ise emeliyyati daha da genislendirir ve Yemenle serhede on minlerle herbci yollamaga davam edir.
Bundan sonraki doyuslere geldikde ise, ABS-in birbasa nezareti ve idareetmesi olmasa, Seudiyye Erebistan ile onun yaratdigi koalisiya husileri "ram" ede bilmeyecek.
Seudiyye Erebistaninin herbi hisselerinin doyus hazirligi asagi seviyyededir. Soz yox, ereblerin yaxsi tankcilari, pilotlari, artilleriyasi var - ancaq alaylar, taburlar, aviasiya eskadrilyalari, divizionlar arasinda real doyus seraitinde uzlasma ve effektiv birge fealiyyet mexanizmleri hazirlanmayib.
Ereb qani "qara qizil"i bahalasdirdi
Seudiyye Erebistani ve koalisiya Yemende herbi emeliyyatlara baslayan kimi dunya bazarlarinda xam neft bahalasib.
Ekspertlerin dediklerine gore, Yemendeki olaylar Yaxin Serqdeki situasiyanin daha da gerginleseceyine delalet edir. Xam neft bundan sonra aheste sekilde, tedricen, ilde 4-5 faiz bahalasacaq ve sonucda 3 il sonra, 2018-ci ilde "qara qizil"in 1 barrelinin satis qiymeti 80 dollara satilacaq.
Belede, Azerbaycanda manatin ABS dollarina olan kursunda da ciddi deyisiklikler olacaq, milli valyutamizin deyeri artacaq.
Seudiyye Erebistani ise movqelerini deyismek niyyetinde deyil. Seudi sahzadesi el Valid dunen beyan edib: "Xam neftin bir barrelinin qiymeti bundan sonra hec zaman 100 dollar olmayacaq". Onun sozlerini kralligin OPEK-deki numayendesi Mehemmed el Madi de tekrarlayib.
Erebistan yarimadasindaki munaqisenin dunya bazarlarindaki neft kotirovkalarina ne qeder tesir edeceyini demek cetindir. Istenilen halda, Azerbaycan budcesinin dayaniqliliq seviyyesi kolliziyalara sine germeye imkan verir.
Bilinen budur ki, ucuz neft erasi artiq basa catmaqdadir.
Bundan sonra ne olacaq?
Aralarinda Fars Korfezinden 6 olkenin de yer aldigi 10 dovletden ibaret koalisiya Yemendeki husilere qarsi bombardmanlardan quru emeliyyatlarina kecerse, munaqise qanli muharibeye cevrilecek.
Bu ise Liviya ve ya Iraqdaki savaslardan da pis, daha tehlukeli "qaynar noqte"nin yaranmasina sebeb olacaq.
Yaxin Serqde, xususile de Erebistan yarimadasinda ve Fars Korfezi olkelerinin sakinleri arasinda Iranin tesir imkanlarinin artmasindan ciddi narahatliq keciren ABS-in gosterisi ile savasa baslamis Seudiyye Erebistani husilere qarsi emeliyyatlari intensivlesdirerse, savasa milyonlarla yemenli ile yanasi, "Iraq ve Sam Islam Dovleti" (ISID) terror qruplasmasi da qatilacaq.
Ustelik, Yemenin Seudiyye Erebistanina resmi qaydada muharibe elan edeceyi de istisna deyil.
Ozu de indi Yemende vetendas muharibesi gedirse, Seudiyye Erebistaninin basciliq etdiyi koalisiyanin hucumlari bu gunedek dusmen olan ayri-ayri yemenli qruplasmalari xaricden gelen tehluke qarsisinda birlesdirib.
Yemenliler onu da deyirler ki, Seudiyye Erebistani ABS-in emri ile hereket edir ve buna gore de hansisa ereb qardasligindan, hemreyliyinden danismaga deymez.
Pul ve herbi texnika baximindan zengin, ancaq doyus tecrubesi saridan yoxsul olan seudilerden ferqli olaraq yemenlilerin pullari ve herbi texnikalari az olsa da, onlarin savas bacariqlari seudilerden qat-qat artiqdir.
Er-Riyad Vasinqtonun desteyi ile aqressiyani guclendirerse, Yaxin Serqin en kasib olkesi Yemenin parcalanmasi, 1967-1990-ci illerdeki kimi Cenubi ve Simali Yemene bolunmesi de esla istisna deyil.
Ne qeder paradoksal olsa da, husilerin Yemene tam nezaret etmesi Iranin da maraqlarina cavab vermir. Gorunen odur ki, "Ensar Allah" qruplasmasinin Edeni ele kecirmesinin arxasinda Yemenin sabiq prezidenti, husilerle muttefiq olmus Mehemmed Saleh durur. O, husilerden yararlanaraq yeniden hakimiyyete qayitmaq niyyetindedir.
Iran hec bir halda Yemendeki olaylara birbasa mudaxile etmeyecek ve bunun ucun de husitler bombardmanlara tab getirmeyerek oz bolgelerine cekilecekler. Cunki onlarin sunni, safii yemenlilerin dogma mekanlarina "agaliq" etmek fikrine dusmeleri intihara beraber olardi.
Az sonra Yemen savasina ISID ve "El Qaida"nin da qosulacagi subhe dogurmur.
Cunki ISID "rafizi" adlandirdigi yemenli sielerle yanasi, seudilere, Fars Korfezinin ereb monarxiyalarina ve Irana qarsi muharibe elan etmek ucun "ela" sanslar elde edib.
Yemendeki husilerin "Ensar Allah" qruplasmasina geldikde ise - bu teskilati romantik inqilabcilar, xalqin menafelerini dusunen ve mehz bunun ucun vurusan idealistler saymaq sadelovhlukdur.
Teskilatin bayragindaki "Allahu Ekber! Amerikaya olum, Israile olum! Lenet olsun yehudilere! Yasasin Islam" ifadesi bu strukturun ideologiyasindan bilavasite xeber verir.
Elcin Alioglu
Milli.Az
Videolari izlemek ucun sekillere klikleyin.