Bezi ekspertler sosial sigorta ile verginin iqtisadi mahiyyetini ayirmaqda cetinlik cekirler

Baki, 13 mart, AZERTAC

Bezi ekspertler sosial sigorta ile verginin iqtisadi mahiyyetini ayirmaqda cetinlik cekirler.

Dovlet Sosial Mudafie Fondundan AZERTAC-a bildiribler ki, bunu Qubada kecirilen vetendas forumunda DSMF-nin sobe mudiri Famil Qedimov deyib. Fond resmisi forumda qaldirilan suallari cavablandirarken sosial sigortanin iqtisadi mahiyyetine gore vergi deyil, iscinin emeyinin deyerinin bir hissesi oldugunu ve sosial risklerden sigortalanma meqsedile fondlasdirildigini diqqete catdirib. O, vurgulayib ki, iscinin emeyinin deyeri tekce emek haqqi kimi verilen meblegle deyil, isci quvvesinin tekrar istehsali ucun lazim olan butun xerclerle (o cumleden xestelik, elillik, qocalma, aile bascisini itirme hallarinda teminatla) olculur. Buna gore de sosial sigorta haqlari beynelxalq tecrubede, elece de olkemizde emek haqqina ustelik adlandirilir ve emek haqqi ile birlikde mehsulun maya deyerine aid edilir. Burada odenilmis mecburi dovlet sosial sigorta haqlarinin ferdi ucotu qurulmaqla, vetendaslarin pensiya huquqlari hemin ucotun melumatlari esasinda mueyyenlesdirilir. Bir sira hallarda bezi ekspertler bunu vergi ile qarisiq salir ve sigorta-pensiya sistemi istirakcilarinda yanlis tesevvur formalasdirirlar. Halbuki, hemin movzuda melumatli olmaq ucun sosial sigorta sistemleri barede bir az tanisliq kifayetdir.

Sosial sigorta haqlarinin derecesi barede suallari cavablandiran sobe mudiri diqqete catdirib ki, olkemizin sigorta-pensiya sistemi vasitesile iqtisadiyyatinin ayri-ayri sahelerinin inkisafina uygun emekhaqqi fondu, bundan formalasan sosial sigorta haqlari ve hemin haqlara gore teyin olunan pensiyalar helqesi qurulub ki, bu seraitde sosial sigortaya celb olunan emek haqlarinin artimi pensiya artimlarini da sertlendirir. Bele olan seraitde emek haqqina ustelik kimi qebul olunan sosial sigorta haqlarinin azaldilmasi, emeyin umumi deyerinin azaldilmasi anlamina gelmekle, ferdi hesablarda toplanan vesaitlerin de azalmasina sebeb olaraq gelecek pensiya teminatina menfi tesir gosterir.

MDB ve Baltikyani olkeler icerisinde sosial sigorta derecesinin umumi tarifine gore Azerbaycanin en asagi derece tetbiq eden olke oldugunu vurgulayan F.Qedimov qeyd edib ki, son 20 ilde sosial sigorta dereceleri Avstriyada 1,25 faiz, Boyuk Britaniyada 2 faiz, Almaniyada 4,2 faiz, Italiyada 8,2 faiz, Kanadada 4 faiz, ABS-da 1,6 faiz, Yaponiyada 1 faiz, Rusiyada 8 faiz ve s. qaldirilmisdir.

Sosial sigorta normativinin strukturunun optimallasdirilmasi ucun teklifler hazirlandigini bildiren Fond resmisi vurgulayib ki, sosial sigortanin iqtisadi mahiyyeti sosial sigorta normativinin strukturunda isegoturen ve isci arasindaki nisbetin deyisdirilmesinde de nezere alinmali, iscinin payinin artirilmasi adekvat emek haqqi odenislerinin artimi ile qarsilanmalidir.