Yeniyetmələr niyə aqressiv olurlar?

Yetkinlik dovru agir kecen bir perioddur. Bu dovrde yeniyetmeler daha aqressiv olur, huquqlarini mudafie etmeye qalxir, bezen ne istediklerini ozleri de derk etmediklerinden hetta valideynlerine qarsi cixirlar. Bu dovrde genclerin evden qacmasi, intihar etmesi, narkotik ve alkoqollu icki qebulu kimi zererli verdislere qursanmasi, cinsi heyata erken baslama ve bu kimi problemler bas verir ki, bu da cox zaman genc ve onun ailesinin pesmanciligi ile neticelenir.

Usaqlarin yeniyetmelik dovru 10-18 yaslari arasidir. 18 yasindan sonra genc heyati basa dusmeye, dogruyla yanlisi ferqlendirmeye baslayir. Bu dovr fiziki ve menevi baximdan qizlar ve oglanlar ucun cox onemlidir. Bele ki, bu dovrde qizlarin boyu 20, oglanlarin ise 25-30 sm artir. Bezi usaqlarda ise ekoloji ve genetik faktorlara gore, bu dovr tez baslaya biler.

Psixoloq

Aynure Elibeyli

nin sozlerine gore, bu dovrde yeniyetmenin valideynlerine vermek istediyi bir mesaj olur: ""Men siz olmadan da yasaya bilerem". Bu dovrde eve gec gelmeler, usyankarliq, dostlarla cox zaman kecirme, tek qalmaq, ata-anadan ferqli dusunduyunu isbat etmek ucun mueyyen davranislar ozunu gostermeye baslayir. Bu dovrde nezaret edilmesi, tesir etmeye calismaq, diqte etmek gencleri cox narahat edir".

Musahibimizin fikrince, yeniyetmenin bu dovrde aqressiv ve zorakiliga meylli olmasinin sebebleri coxdur. Zorakiligin yasandigi muhitde boyumek, usaqliqdan zorakiliq movzusunda filmler izlemek, bele oyunlara maraq gostermek, psixiatrik xestelikler yeniyetmelerde zorakiliq ve aqressiyani guclendirir. "Yeniyetmeler televiziyalarda numayis olunan zorakiliq movzusunda filmlere baxib aqressiyanin, esebin, zorakiligin harizmatik oldugunu dusunur. Onlara ele gelir ki, aqressiya numayis etdirmek, esebi olmaq, zorakiliq tetbiq etmek meshurlugu artirir. Cunki bu yas qrupu usaqlar ucun meshur olmaq, qarsi cins terefinden beyenilmek cox ehemiyyetlidir. Buna gore de, usaqlari bu dovrde istediyi bir idman novune yonlendirmek lazimdir. Onlarin enerjilerini idman yolu ile cixarmasi bu dovrun bir az daha sakit kecmesine sebeb olacaq".

Elibeyli bildirir ki, usaqlarin kicik yaslarindan sevilmesi ve semimi bir muhitde boyumesi yeniyetmelik dovrunun bir az daha sakit kecmesine komek edir. Onun fikrince, usaqlara exlaq, vicdan anlayisi kicik yaslarindan telqin edilmelidir. Normal yetkinlerin 5 musbet terefi var; bunlar qane olma bacarigi, ozune inam, elaqelerin genislenmesi, xarakter, yardimseverlik ve merhemetdir. Eger bir yeniyetmede bu sadalananlar varsa, onun periodik dovru ucun narahat olmaga ehtiyac qalmir. Ancaq butun bunlara baxmayaraq hemsohbetimiz valideynlere bu dovru rahatlasdirmaq ucun bezi meslehetler verir: "Ferqli fikirde olsaniz da, ovladinizi dinleyin. Sehv davranisini sexsiyyetine aid etmeyin. Sehv oldugunu dusunduyunuz davranisini birlikde muzakire edin, qiymetlendirin. Tenqid etmek evezine numune olmaga calisin. Musbet hereketlerini teqdir edin, etdikleriyle maraqlanin, ehemiyyet verin. Mubarize aparib incitmeyin, raziliga gelmeye calisin. Usaginizin zehni, romantik ve ictimai inkisafina diqqet yetirin ve tenqid olunmaga siz de hazir olun. Qarsinizdaki ile sizin ovladiniz - en qiymetli varliginiz oldugunu unutmadan danisin ve dinleyin. Unutmayin ki, bu dovr onun hormonal deyisiklik icinde oldugu bir dovrdur".

Ekspress.az