Bu ixtisasları seçənlər işsiz qala bilər

Ali məktəblərə ixtisas seçiminin başlanmasına sayılı günlər qalır. Bu mərhələ hər bir abituriyentin və valideynin həyatında ən məsuliyyətli qərarlardan biridir. Minlərlə gənc gələcək peşəsini seçərkən bəzən cəmiyyətin formalaşdırdığı stereotiplərə, yaxınlarının məsləhətlərinə və ya vaxtilə populyar olmuş ixtisaslara üstünlük verir. Halbuki müasir dövrdə əsas meyar diplom deyil, əmək bazarının real tələbləri olmalıdır.

Metbuat.az xəbər verir ki, texnologiyaların, xüsusilə süni intellektin və avtomatlaşdırmanın sürətli inkişafı bir çox peşələrin mahiyyətini dəyişir. Dünyanın aparıcı şirkətləri artıq sənəd dövriyyəsi, məlumatların emalı, mühasibat uçotu, müştəri xidmətləri və tərcümə kimi sahələrdə süni intellekt əsaslı sistemlərdən geniş istifadə edirlər. Bu isə rutin və təkrarlanan işlərin insan əməyi olmadan yerinə yetirilməsinə imkan yaradır.

Beynəlxalq əmək bazarında aparılan təhlillər göstərir ki, yaxın illərdə ən böyük risk altında standart əməliyyatlara əsaslanan peşələr olacaq. Sadə mühasibatlıq, kargüzarlıq, məlumatların daxil edilməsi, kassirlik, çağrı mərkəzi operatorluğu, standart tərcümə xidmətləri və bəzi hüquqi sənədlərin hazırlanması kimi işlər getdikcə daha çox rəqəmsal platformalara ötürülür. Bu isə həmin sahələrdə çalışan mütəxəssislərə olan tələbatın azalmasına səbəb olur.

Bununla belə, ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, məsələni "bu ixtisaslar tamamilə yox olacaq" kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Əslində dəyişən peşələrdən çox, həmin peşələrin icra formasıdır. Məsələn, gələcəyin mühasibi yalnız hesabat hazırlayan deyil, maliyyə analitikası və rəqəmsal sistemlərlə işləməyi bacaran mütəxəssis olmalıdır. Hüquqşünas isə süni intellektin hazırladığı sənədləri təhlil edib hüquqi riskləri qiymətləndirməyi bacarmalıdır.

Təhsil eksperti Məzahir Məmmədli hesab edir ki, abituriyentlər ixtisas seçərkən ilk növbədə əmək bazarındakı dəyişiklikləri nəzərə almalıdırlar. Onun sözlərinə görə, universitetlər də tədris proqramlarını bazarın tələblərinə uyğun yeniləməlidirlər. Əks halda məzunlar diplom alsalar da, iş tapmaqda çətinlik çəkəcəklər: “Təəssüf ki, bəzi ali məktəblərdə proqramlar müasir əmək bazarının ehtiyaclarına tam cavab vermir və bu, məzunların rəqabət qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir”.

Fotoda: təhsil eksperti Məzahir Məmmədli

Məzahir Məmmədli daha əvvəl ixtisas seçiminin yalnız toplanan bala əsaslanmamalı olduğunu da vurğulayıb: “Gənclər öz maraq və bacarıqlarını, eyni zamanda gələcək əmək bazarının istiqamətlərini nəzərə almalıdırlar. Valideynlərin təzyiqi və ya cəmiyyətin "prestijli peşə" stereotipləri yanlış seçimlərə səbəb ola bilər”.

Mütəxəssis hesab edir ki, yaxın illərdə süni intellekt, proqramlaşdırma, kibertəhlükəsizlik, məlumat analitikası, robototexnika, biotexnologiya, yaşıl enerji, səhiyyə, psixologiya və yaradıcı sənayelərlə bağlı peşələrə tələbat daha da artacaq. Çünki bu sahələrdə analitik düşüncə, yaradıcılıq, empatiya və mürəkkəb qərarvermə bacarıqları hələ də insanın əsas üstünlüyü olaraq qalır.

Məhz buna görə də abituriyentlər ixtisas seçərkən yalnız bugünkü vəziyyəti deyil, 4-5 il sonrakı əmək bazarını da düşünməlidirlər. Əks halda bu gün populyar görünən, lakin sürətlə avtomatlaşdırılan sahələr sabah diplomlu işsizlərin sayını artıra bilər. Doğru seçim isə yalnız yüksək bal toplamaq deyil, dəyişən dünyanın tələblərinə uyğun peşə seçməkdən keçir.