Leon Kuk: “Esas meqsed Xocali faciesini toreden cinayetkarlarin mehkeme qarsisinda cavab vermesidir” - MUSAHIBE

[ 10 Mart 2015 15:04 ]

Baki – APA. Avropa Azerbaycan Cemiyyetinin (TEAS) London ofisinin ictimaiyyetle elaqe ve marketinq meseleleri uzre direktoru Leon Kuk Irlandiyanin 103.2 FM dalgasinda yayimlanan Dublin seher radiosunun "Mediascope” proqramina musahibe verib.

TEAS-dan APA-ya verilen melumata gore, proqramin aparicisi Ellen Qanninqin suallarini cavablandiran Leon Kuk Heyder Eliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanim Eliyevanin tesebbusu ile heyata kecirilen “Xocaliya edalet !” tebligat–tesviqat kampaniyasi cercivesinde gorulen isler, hemcinin Dagliq Qarabag munaqisesinin heqiqetleri barede etrafli melumat verib.

- Dusunurem ki, dunya ictimaiyyetinin diqqetini 1992-ci ilde bas vermis, 613 dinc sakinin qetle yetirildiyi  Xocali qirginina yoneltmek kimi cetin vezifeniz var. Qisaca olaraq, hemin qanli olay haqda melumat vererdiniz.

- Melumat ucun bildirim ki, Ermenistan-Azerbaycan, Dagliq Qarabag munaqisesi 1988-1994-cu illerde bas verib. 1994-cu il mayin 8-de terefler arasinda ateskesin elde edilmesi barede “Biskek protokolu” imzalanib. 1992-ci ilin fevralin 25-den 26-na kecen gece heyata kecirilen Xocali qetliami munaqise muddeti zamani bas veren, oz qeddarligi secilen en dehsetli qanli olay olub. Sizin de qeyd etdiyiniz 613 qurbanin 106-si qadin, 63-u usaq ve 70-i qoca olmaqla, oldurulenlerin ekseriyyeti xususi qeddarliqla qetle yetirilib. Kecmis sovet ordusunun 366-ci motoatici alayinin desteyi ile ermeni silahli quvveleri seheri terk etmeye calisan mulki ehaliye qarsi hucuma kecerek onlarla amansiz davranib. Hemin mudhis geceden 23 il otmesine baxmayaraq, hec kes bu soyqirimla bagli muhakime edilmeyib, Beynelxalq Cinayet Mehkemesi qarsisinda cavab vermeyib. TEAS Heyder Eliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanim Eliyeva terefinden basladilan “Xocaliya Edalet!” kampaniyasi cercivesinde Dublin de daxil olmaqla, Avropanin bir cox olkelerinde tedbirler teskil ederek, avropalilari 23 il once bas vermis dehsetli qetliam haqda melumatlandirmaga calisir.

- Hadise barede men yalniz bu yaxinlarda Dublinde teskil etdiyiniz “Endless Corridor” (“Sonsuz dehliz”) senedli filminin teqdimat merasimine devet aldiqdan sonra xeber tutdum. Ceremi Ayronz terefinden seslendirilen film, litvali jurnalist Ricard Lapaytisin xatireleri esasinda cox gozel neql edilir. Dogrudan da cox tesirli filmdir. Bir az film haqda melumat vermeyinizi xahis edirem.   

- “Sonsuz dehliz”  litvali rejissor ve produser Andreas Brokas, ABS prezidenti Cimmi Karterin administrasiyasi zamani Ag Evin ictimaiyyetle elaqe uzre direktoru vezifesinde calismis Cerard Rafsunun produserliyi ile meydana gelmis bir saatliq senedli filmdir. 15 olkeni temsil eden pesekarlardan ibaret yaradici heyetin 5 illik emeyi neticesinde erseye gelmis bu film, Xocali qetliami gecesi temas xettinin yaxinliginda olan ve son 23 il erzinde gorduklerinden sohbet acan jurnalist Ricard Lapaytisin geriye Azerbaycana donusunden behs edir. O, temas xettine sefer ederek qetliamdan sag cixmis Xocali sakinleri ile yeniden gorusur. Filmde hemcinin hemin gece oz mekrli planlarini heyata keciren ermeni komandirleri ile musahibeler de yer alib. Filmde sag qalan insanlarin heyat hekayeleri, onlara komek etmis insanlar haqda, o cumleden muharibenin amansizligindan danisilir. 

- Acigi, filmde meni teeccublendiren meqamlardan biri filmin yaradici heyetinin ermeni komandirlerinin hemin gece barede danismasina nail olmasidir.

- Bu, oz-ozluyunde bir donusdur. Amma qeribesi budur ki, eks terefde olan sexslerin bu qetliamda rol oynadiqlarini etiraf etmelerine baxmayaraq, beynelxalq ictimaiyyet hele de isgal edilen torpaqlarin Azerbaycanin suveren erazisi kimi taniyan BMT Tehlukesizlik Surasinin 4 ve Avropa Parlamentinin qebul etdiyi qetnameleri heyata kecirilmesine tekid etmir.

- Filmi Dublinden basqa daha harada numayis etdirmisiniz ? Onun yayimini teskil etmek ucun hansi planlariniz var ?

- Hazirda Avropa ve ABS-in aparici telekanallari ile danisiqlar aparilir. Film Dublinden basqa, London, Paris, Brussel, Berlin, Vilnus, Moskva, Istanbul, Ankara ve Bernde numayis olunub. Oten iller erzinde, yeni 2008-ci il mayin 8-den etibaren Heyder Eliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanim Eliyevanin tesebbusu ile basladilan “Xocaliya edalet!”  kampaniyasi cercivesinde dunyanin 100-den artiq olkesinde film numayisleri, konsert, yurusler de daxil olmaqla, muxtelif xarakterli tedbirler heyata kecirilmekdedir.

- Qeyd etdiniz ki, film bir cox olkelerde numayis olunub. Dublinde bas tutan tedbirde bele teessurat yarandi ki, gelen qonaqlarin boyuk ekseriyyeti diplomatik korpusun temsilcilerinden ve jurnalistlerden ibaret idi. Diger tedbirlerinizde de esas kontingent kimi onlar ustunluk teskil edir ?  

- Muxtelif sahenin numayendeleri, siravi vetendaslar, media temsilcileri, diplomatik korpusun numayendeleri, o cumleden siyasetciler bu tedbirlere gelmekde, bas verenlere sahidlik etmekde serbestdirler. Biz mumkun qeder ismaricimizi genis kutlelere catdirmaqda maraqliyiq. Xususen de jurnalist ve siyasetcilerin oz gorduklerini cemiyyetin diger uzvlerine catdirmasini isterdik. Dusunuruk ki, bu film her bir insanin ureyinde derin iz buraxacaq. Ona gore de her kes ona baxmalidir.

- Ele bu movzuya toxunmusken, qeyd etdiniz ki, hazirda danisiqlar aparilir. Guman edirem ki, esas meqsed bu senedli filmin dunya telekanallarda yayimlanmasini teskil etmekdir.

- Dogru buyurursunuz, hazirda danisiqlar gedir. Umid edirik ki, bu il erzinde dunyanin aparici telekanallari bu filmi numayis etdirmeye hazir olacaq.

- Sehv etmiremse, Xocali ile bagli siz kitab da nesr etmisiniz?

- Beli, kitab bele adlanir: “Khojaly Witness of a war crime – Armenia in the Dock” (Muharibe cinayetinin Xocali sahidi. Ermenistan muttehim kursusunde). Bu kitab Xocali qetliami barede Qerbde ingilis dilinde isiq uzu goren ilk musteqil nesrdir. Inkaredilmez faktlari ozunde birlesdiren bu kitaba Xocali sahidlerinin ifadeleri, beynelxalq metbuatda derc edilen materiallar, beynelxalq teskilatlarin hesabatlari ve xarici fotoqraflar terefinden cekilen nadir sekiller daxil edilib.

- Bes insanlarin bu meseleye reaksiyasi necedir ? Men filmin teqdimat merasimine devet alanadek bu qetliam baresinde melumatsiz idim.

- Bir cox insanlar, eynile mene de bu qetliam haqda melumatsiz, bilgisiz  olduqlarini soylediler. Bunun aciqlamasi budur ki, Xocali faciesi Korfez muharibesi, Balkan savasi, Ruanda hadiseleri ile eyni vaxta tesaduf etdiyi ucun beynelxalq ictimaiyyetin diqqetinden kenarda qalib. Amma qetle yetirilen insanlarin sayindan asili olmayaraq, bu, 23 il once bas vermis cox dehsetli bir hadisedir. Cemi bir nesil once oz dogmalarini itirmis insanlarin aileleri, qohumlari hele de bu facieni unuda bilmirler. Azerbaycanda 1 milyona yaxin qacqin ve mecburi kockun var ki, hele de oz dogma evlerine qayida bilmir, Azerbaycan erazisinin 20 faizi hele de Ermenistan silahli quvvelerinin isgali altindadir. Mehz buna gore de insanlar bu tecavuzun aci neticelerini gundelik heyatlarinda hiss edirler. Mehz bu sebebden biz bu mesaji dunyaya catdirmaga calisiriq.

- Dublindeki tedbirde oxsar veziyyetle cox yaxindan tanis olan ve bu meselenin tezlikle hellinin vacibliyini vurgulayan siyasetciler Pet Keri ve Terri Leyden de istirak edirdiler. Diplomatik korpusun numayendelerini ve jurnalistleri filmle tanis etdikde, hansisa bir netice hasil oldumu ? Umumiyyetle, size diplomatik ve media dairelerinden her hansi bir reaksiya daxil olurmu ?  

- Media ile bagli danisdiqda elbette, xususile film numayisinden sonra bu tedbiri ve umumiyyetle, munaqiseni isiqlandirmaq isteyen jurnalistler oldu. Diplomatik ictimaiyyete geldikde ise, Azerbaycanin movqeyi beynelxalq ictimaiyyetin ekser uzvleri terefinden desteklenir. Kolumbiya, Cexiya, Ruminiya, Serbiya, Peru, Panama, Pakistan, Meksika ve diger olkeler oz milli parlamentlerinde Xocali soyqirimini resmen taniyiblar. Diger olkelerin de meseleye bu cur qiymet vermesini isteyirik.

- Hemin axsam “Sonsuz dehliz” filmine tamasa eden her kes onu cox kederle qarsiladi. Hetta siz filmin numayisinden sonra insanlarin filmle bagli oz teessuratlarini paylasmalari ucun qebul da teskil etmisdiniz. Bu, cox yerine dusen bir qebul idi. Cunki hiss etdim ki, menim ozume gelmeye ehtiyacim var, sanki havam catmirdi. Bilirem ki, bir coxlari da eyni hissleri kecirib. Tebii ki, esas hedef cinayetkarin edalet qarsisinda cavab vermesine nail olmaqdir. Mediada meqalelerin derc olunmasindan elave, daha neye nail olmaq isteyirsiniz? Filmin televiziyalarda yayimindan sonra insanlarin sizinle “Twitter” vasitesile elaqe saxlamasini isteyirsinizmi?  Umumiyyetle, siravi insanlar sizin ucun ne ede biler?

- Onlar oz siyasetcilerine, media vasitelerine muraciet ede bilerler. Muxtelif internet saytlari var ki, oradaki mecburi kockun ve qacqinlarin dogma yurdlarina qayitmalarina destek veren petisiyalari imzalaya bilerler. Tebii ki, esas hedef cinayetkarlarin mehkeme qarsisinda cavab vermesidir. Bir fakti diqqetinize catdirim ki, Xocali qetliami zamani herbi komandirlerden biri olmus Ermenistanin hazirki prezidenti Serj Sarkisyan 2000-ci ilde munaqise ile bagli britaniyali jurnalist Tom de Vaala musahibesinde bu ifadeleri isledib: “Xocaliya qeder azerbaycanlilar dusunurduler ki, ermeniler mulki ehaliye el qaldira bilen bir xalq deyil. Biz bu stereotipi sindirdiq ve bunlar bas verdi”. Belelikle, Ermenistanin prezidenti boynuna alir ki, onlar mulki ehalini hedef olaraq secmisdiler. Dusunuruk ki, beynelxalq ictimaiyyet ve siravi vetendaslar bu meseleden agah olmalidirlar. 

- Tukurperdici bir yekunla sohbetimizi basa vururuq. Leon Kuk, insanlar bu meseleye destek vermek ucun sizinle nece elaqe saxlaya bilerler ? Hansi internet sehifelerine gire bilerler?

- www.teas.eu internet sehifesine girmekle, bu kampaniyaya destek vere bilerler. Ve yaxud www.justiceforkhojaly.org kampaniyasinin internet sehifesine daxil olmaqla bu dehsetli qetliama qarsi basladilmis kampaniyaya destek olmaq ucun oz ad ve soyadlarini yaza bilerler.